İran’a yönelik saldırıların başlamasının üzerinden üç ay geçerken, İran’ın geri adım atmasını hedefleyen stratejinin beklenen sonuçları vermediği, aksine bölgesel ve siyasi dengelerde farklı etkiler yarattığı yönündeki değerlendirmeler öne çıkıyor.
Bugün, İran’a yönelik saldırıların başlamasının üzerinden yaklaşık üç ay geçmiş durumda. Kırk gün süren Amerikan-İsrail saldırılarının planlayıcıları, askeri baskı, psikolojik savaş ve medya operasyonlarının birleşimiyle İran’ı geri adım atmaya zorlayabileceklerini düşünüyordu. Ancak geçen zaman içinde yalnızca bu hedeflerin gerçekleşmediği değil, Batılı ve İsrailli medya kuruluşları ile analistler tarafından yapılan değerlendirmelerin de bu yaklaşımın başarısızlığına işaret ettiği görülüyor.
Bu kapsamda The Jerusalem Post yayımladığı dikkat çekici bir analizde şu değerlendirmeye yer verdi: “Savaş İran’ı çökertmedi. Hürmüz üzerindeki kontrolünü güçlendirdi, ittifaklarını yeniden şekillendirdi ve ABD’nin hedef aldığı kurumları daha da güçlendirdi.”
Bu değerlendirme, savaşın planlayıcılarının gizlemeye çalıştığı bir gerçeğe işaret ediyor: İran’a ilişkin hesaplamaların, ülkenin güç yapısı, toplumsal yapısı ve stratejik kapasitesine yönelik eksik değerlendirmelere dayandığı yönündeki iddialar.
İran’ın Siyasi Ve Güvenlik Yapısına Yönelik Hedeflerin Ters Sonuçları
İran’ın caydırıcılık kapasitesinin zayıflatılması hedeflenirken, ortaya farklı bir tablo çıktığı ileri sürülüyor. Ülkenin siyasi ve güvenlik yapısının dağılmadığı, aksine savaş deneyiminin iç birlikteliği ve bölgesel ilişkileri güçlendirdiği öne sürülüyor.
Savaşın ilk günlerinde birçok Batılı medya kuruluşu “belirleyici an” söylemini öne çıkarmış ve Tahran’ın stratejik geri çekilmeye yaklaştığını iddia etmişti. Ancak süreç ilerledikçe İran’ın yalnızca baskıları yönetmekle kalmadığı, bazı alanlarda inisiyatifi de koruduğu yönündeki değerlendirmeler arttı.
Sürecin en dikkat çekici yönlerinden biri, ABD ve İsrail’in yıllardır oluşturmaya çalıştığı caydırıcılık algısının sorgulanması oldu. Uzayan çatışma süreci, ilan edilen hedeflere ulaşılamaması ve sonunda ateşkes yönünde hareket edilmesi, bu kapasitenin sınırlarını gösteren işaretler olarak yorumlandı.
Hürmüz Boğazı ve bölgesel denklemler
Savaşın önemli başlıklarından biri de Hürmüz Boğazı oldu. Çatışmanın ilan edilmeyen hedeflerinden birinin İran’ın bu kritik enerji geçiş noktası üzerindeki stratejik etkisini sınırlamak olduğu iddia edildi.
Ancak değerlendirmelere göre bu hedef de gerçekleşmedi. Aksine savaş sonrasında İran’ın Fars Körfezinin güvenliğiyle ilgili denklemdeki rolünün daha fazla tartışılmaya başlandığı ifade ediliyor. Bazı Batılı analizlerde İran dikkate alınmadan bölgede kalıcı güvenlik düzeni kurulmasının zor olduğu görüşü öne çıkıyor.
Bölgesel ittifakların yeniden şekillenmesi
Son savaşın bölgesel ilişkiler üzerinde de etkileri olduğu belirtiliyor. Daha önce İran’a yönelik baskı politikalarına yakın duran bazı ülkelerin, savaşın maliyetlerini gördükten sonra daha temkinli bir yaklaşım benimsediği ifade ediliyor.
Birçok bölgesel aktörün, İran’a yönelik geniş çaplı istikrarsızlığın yalnızca Tahran’ı değil tüm bölgeyi etkileyebileceği sonucuna vardığı ve bunun bazı diplomatik süreçleri hızlandırdığı değerlendiriliyor.
“Hızlı ve belirleyici darbe” stratejisi tartışmaları
Analizde ayrıca İran’a yönelik “hızlı ve belirleyici saldırı” stratejisinin etkinliğinin de sorgulandığı belirtiliyor. İlk varsayım, yoğun saldırılarla İran’ın komuta yapısının ve karşılık verme kapasitesinin zayıflatılmasıydı.
Ancak İran’ın karşılık vermeye devam etmesi ve operasyonel kapasitesini koruması, bu yaklaşımın etkinliği konusunda soru işaretleri oluşturdu. Bazı Batılı analistler, daha geniş çaplı bir çatışmanın ABD ve müttefikleri için öngörülenden daha yüksek maliyetler doğurabileceği uyarısında bulunuyor.
Sonuç
Bugün, saldırıların başlamasının üzerinden üç ay geçtikten sonra, “İran’ı teslim alma” projesinin hedeflenen sonuca ulaşmadığı ve ters etkiler ortaya çıkardığı yönündeki görüşler daha görünür hale gelmiş durumda.
İran’ın bölgesel etkisini azaltmayı hedeflediği belirtilen savaşın, ülkenin bölgesel denklemdeki rolünü artırdığı; iç ayrışma oluşturma hedefinin ise dış tehdit karşısında toplumsal birlikteliği güçlendirdiği ifade ediliyor.
Ayrıca bu süreç, Batı Asya’daki yeni güç dengelerinin, Washington ve Tel Aviv’de oluşturulan geleneksel stratejik hesaplamalardan daha karmaşık olduğunu gösteren bir örnek olarak değerlendiriliyor/mehr
