İran ile ABD arasında çatışmaları 60 günlüğüne nihayete erdirecek bir anlaşma mutabakatına son şeklinin verilmekte olduğu iddia edilirken, sızan anlaşma maddelerinden hedefler ve sonuçlar temelli özet nitelikli bir anlık değerlendirme yapmak mümkün
Orta Doğu aslında bundan tam bir yıl önce, ABD ve İsrail’in 13 Haziran 2025’teki ilk İran saldırısıyla yeni bir döneme girmişti. Aradan geçen bir yıllık zamanın sonunda Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda şekillenmekte olduğu söylenen bir mutabakat metni konuşuluyor. Tam bu noktada, sızan haberlerden hareketle geçici bir diptoplam fotoğrafı çekebiliriz sanıyorum. Tahmin edilebileceği gibi, gerçekleşmeyen hedefleri [X] ile gerçekleşen hedefleri [✓] ile, bilinmeyenleri ise [?] ile göstermeye çalıştım.
- İran ile ABD arasında çatışmaları 60 günlüğüne nihayete erdirecek bir anlaşma mutabakatına son şeklinin verilmekte olduğu iddia edilirken, sızan anlaşma maddelerinden hedefler ve sonuçlar temelli özet nitelikli bir anlık değerlendirme yapmak mümkün
- ABD’nin savaş öncesi hedefleri
- ABD’nin savaş sırasındaki hedefleri
- İran’ın savaştaki kazanımları
ABD’nin savaş öncesi hedefleri
[X] İran’da rejim değişikliği
[X] İran’ın nükleer yeteneklerinin sonlandırılması
[X] İran’ın balistik füze cephaneliği ile üretim hattını yok etmek
[X] İran’ın İHA programlarını ve üretim hattını yok etmek
[X] İran deniz kuvvetlerini (hem konvansiyonel hem Devrim Muhafızları) elimine etmek
[X] İran’ın direniş eksenine maddi desteğini sonlandırmak
[X] Direniş ekseninin “dişlerini sökmek”
ABD’nin savaş sırasındaki hedefleri
[X] Hürmüz Boğazı’nın denetimini sağlamak
[X] İran petrolünün kontrolünü ele geçirmek
[X] Harg Adası’nı işgal etmek
[X] İran’ın nükleer güçten arındırılmasını sağlamak
[X] İran’ın zenginleştirilmiş uranyumuna el koymak
[X] İsfahan yakınlarında bir üs tesis etmek
[X] İran’ın bölgedeki proksi güçlerini elimine etmek
[✓] ABD’nin küresel LNG pazarındaki hakimiyeti perçinlemek
[✓] Küresel LNG fiyatlarını belirleme imkânı elde etmek
İran’ın savaştaki kazanımları
[✓] Yönetim sistemini, komuta ve kontrolünü korumak
[✓] Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü muhafaza etmek
[✓] İsrail’in hava gücünün kalbini vurabilmek
[✓] ABD’nin cephe hattı işlevi gören körfez monarşilerini sarsmak
[?] Dondurulan varlıklarının serbest kalmasını sağlamak
[?] Yaptırımların gevşetilmesini sağlamak
[?] İsrail’e Lübnan’ı bombalamayı bıraktırmak
Aslında şu kısa özete bile belki gerek yok. İsrail muhalefet lideri ve eski Başbakan Yair Lapid, sosyal medya platformu X’ten cumartesi günü paylaştığı mesajında, ABD ve İran arasında son aşamasına gelindiği söylenen barış anlaşmasının İsrail için kötü olduğunu söyleyerek verdi içerden özeti:
“Ortaya çıkan anlaşma, İsrail’in savaş hedeflerinin hiçbirini gerçekleştirmiyor. Rejim hayatta kalıyor, füze programı sapasağlam ayakta kalıyor ve İran nükleer programını yeniden inşa edebilecek. Hiçbir basın toplantısı, hiçbir medya manipülasyonu, hiçbir yapay zekâ videosu bu başarısızlığı gizleyemez.”
Finalize edilmekte olduğu söylenen metne elektronik imzalar atılacaksa atılsın; kesin sonuçlar Tahran’dan Washington ve Tel Aviv’e, Körfez’den Tayvan’a, Ukrayna’dan Küba’ya ve hatta Türkiye’ye ne anlama geliyor; ayrıntılarına önümüzdeki haftalarda gireriz. Ama sırf yukarıdaki 14 Haziran tarihli “anlık özete” bile bakarak, ya da Amerikan askeri konvoylarının dün Irak-Ürdün sınırındaki Trebil Sınır Kapısı’ndan Irak’a girişlerine, İsrail’in Beyrut’u bombalamayı sürdürmesine dahi bakarak, biz daha uzun süre müzakere, anlaşma, mutabakat lakırdısı ederiz; taraflar arasındaki derin farklılıklar kolay kolay aşılmaz, bir mutabakat metni imzalansa bile uzun süreli kıymet-i harbiyesi olmaz ve bu savaş da geçici olarak dinse bile kolay kolay bitmez gibi görünüyor. Tabii, yanılmayı hiç bu kadar istememiştim.
t24
