bölgelerinde yaşanan gelişmeler, örgüt içinde bölgesel işbirliğinin gelişmesi
ve yayılmasını bir zaruret haline getirmiştir.
Bu zarurete karşılık olarak Şanghay İşbirliği Örgütü 2001 yılında
Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan’ın ortaklığı ile
çok yönlü siyasi, ekonomik ve güvenlik işbirliği temelinde kuruldu. Halihazırda 12 üyesi bulunan örgüte İran İslam Cumhuriyeti, Afganistan,
Moğolistan ve Belarus gözlemci üye olarak katılıyorlar. İran
İslam Cumhuriyetinin Şanghay İşbirliği Örgütüne gözlemci üye olarak
katılması İran’ın kapasiteleri dikkate alındığında ekonomi, ticari, siyasi ve
güvenlik alanlarında karşılıklı işbirliği
için yeni fırsatlar oluşturmuştur.
Orta Asya ve Kafkasya meseleler uzmanı Kuzegar Kalci İran’ın bu örgütteki önemli rolü hakkında şöyle diyor:
“Bu örgütte siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal alanlarında
çeşitli işbirliklerinin geniş yelpazesi gerçekleşiyor. Örneğin güvenlik
konularında terörizm, ayrılıkçılık,
aşırıcılık ve uyuşturucu madde kaçakçılığı ile mücadeleye değinilebilinir. , ekonomik alanında ise
enerji, gümrük ve transit meseleleri önem taşıyor ve şimdiye kadar bu alanlarda
işbirliği gerçekleşmiştir ve İran’ın hatta gözlemci olarak Şanghay İşbiliği
Örgütü,’ne katılması bile birçok işbirliği yelpazesini kapsıyor. Üstelik asıl
üye olarak konumunun değişmesiyle bu işbirlikleri daha da artacaktır.”
Son yıllarda örgütün
hedef ve programlarının önemini arttıran ise Avrasya coğrafyası ve etrafında
yaşanan önemli gelişmelerdir. Amerika’nın tek yanlılığı, yaptırımlar ve enerji
güvenliği ve taşımacılığı alanındaki sabotajlar gibi sorunlar Şanghay İşbirliği
Örgütü’nün bölgesel tehditlere karşı önemli rolü daha çok dikkat çekti.
Bir çok siyasi meseleler uzmanları, bölge düzenini bozma konusunda Amerika’nın
hedeflerine işaretle, İran İslam cumhuriyeti’nin bölgenin güvenliğini sağlamak
için gerçekleştirdiği girişimler ile Orta Asya ve Hazar bölgesinde güvenlik
faktörüne dönüştüğünü belirtiyorlar.
Ekonomik ve ticaret
alanında ise İran, işbirliği için yeni fırsatlar oluşturmuştur. İran
halihazırda serbest ticaret bölgeleri oluşturmak ve Avrasya ekonomik Birliği’ne
katılmak ile söz konusu birlik ile işbirliği alanını genişletmiştir. Son 7 ayda
İran İslam cumhruiyeti’nin Şanghay İşbirliği Örgütü ile 15 milyar dolar ticaret
gerçekleştirmesi ise, ticari işbirliklerinin gelişmesi için bir çok
kapasitelerin varlığını gösteriyor.
İran ayrıca Batı Asya bölgesinde önemli koridorlara sahip
olması ile bölge ve Şanghay İşbirliği Örgütü ülkelerinin temel ihtiyaçlarını
sağlama gücüne sahiptir. Üstelik Hazar
Denizi kıyısında Reşt- Enzeli limanı
demir yolunun tamamlanması ve kuzey-güney raylı sistem koridorunun hizmete sunulması ise ulaşım yolları daha fazla
ve daha hızlı olacaktır.
Tüm bu kapasiteler
nedeni ile, Salı günü sanal ortamda ve
Rusya cumhurbaşkanı Vladimir Putin’in ev
sahipliğinde düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü 20. Zirve toplantısına katılan
İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, İran’ın ekonomik, ticari ve güvenlik alanında
örgüt üyeleri ile işbirliğinin güçlenmesi ayrıca terörizm, aşırıcılık ve
uyuşturucu madde kaçakçılığı ile etkin mücadeleye vurgu yaptı.
Cumurbaşkanı Ruhani, burada yaptığı konuşmada ‘Her daim
Avrasya, Fars Körfezi ve güney ve batı Asya bölgelerinde komşuluk ilişkilerinin
güçlendirilmesi, güven oluşturma ve komşularla diyalog siyasetine vurgu yaptık
ve kalıcı ilkelerin yerleştirilmesinin yolunun barış ve iş birliğinden
geçtiğine inandık’ belirtmesini bu bağlamda değerlendirmek gerekiyor.
