Hindustan Times gazetesi, Bünyamin Netanyahu’nun New York ziyaretine yer verdiği haberinde, Roma Statüsü’ne taraf ülkelerin Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin kararına rağmen kendisini neden tutuklamadığı sorusunu gündeme getirdi.
Netanyahu, Perşembe günü New York’ta sekiz saatten az bir süre geçirdi. Kendisini tutuklamakla yükümlü olan üç ülkenin hava sahasından geçerek buraya ulaştı ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda (BMGK) bir konuşma yaptı.
Flightradar24 verileri, Netanyahu’nun uçağının Yunanistan, İtalya ve Fransa üzerinden geçtiğini gösterdi. Bu üç ülkenin tamamı Roma Statüsü’nün ana üyeleri arasında yer alıyor ve Lahey’deki Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) kararı uyarınca kendisini tutuklamakla yükümlüydü.
Fransa Perşembe günü yaptığı açıklamada, Netanyahu’nun uçağına uçuş izni verilmesinin hiçbir yasayı ihlal etmediğini bildirdi.
New York’ta ise seçim kampanyasını Netanyahu’yu tutuklama vaadiyle yürüten Belediye Başkanı Zohran Mamdani, daha önce böyle bir eylemi gerçekleştirecek yetkisinin bulunmadığını itiraf etmişti.
Netanyahu yerel saatle sabah 09:00 sularında New York’a ulaştı ve Genel Kurul’daki konuşmasının ardından aynı gün işgal altındaki topraklara dönmesi bekleniyordu.
İki İsrailli yetkili Reuters’a yaptığı açıklamada, Netanyahu’nun şehirde sekiz saatten az kalacağını ve bunun 40 dakikasının BM Genel Kurulu’ndaki konuşmaya ayrılacağını belirtti.
Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Tutuklama Kararı
Bu süreç, İsrail rejiminin 7 Ekim 2023’te başlayan Gazze savaşına dayanıyor.
UCM Başsavcısı, Mart 2021’de “Filistin Devleti’ndeki Durum”a ilişkin bir soruşturma başlatmış ve bu soruşturmanın 7 Ekim operasyonundan bu yana tırmanan çatışmaları kapsayacak şekilde genişletildiğini belirtmişti.
UCM 1. Ön İnceleme Dairesi, 21 Kasım 2024 tarihinde İsrail tarafından yapılan iki itirazı reddederek oy birliğiyle aldığı kararda Netanyahu ve dönemin Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri çıkardı.
Netanyahu, UCM’nin iddialarını reddederken, Siyonist rejim de UCM’nin yargı yetkisini tanımadığını belirterek alınan kararlara itiraz ediyor.
UCM, Taraf Olmayan Bir Ülkenin Liderine Karşı Harekete Geçebilir mi?
İsrail rejimi Roma Statüsü’nü hiçbir zaman onaylamadı.
Ancak 1. Ön İnceleme Dairesi, Kasım 2024 tarihli kararında, Mahkeme’nin Filistin’in ülkesel yargı yetkisine dayanarak yetkisini kullanabileceği gerekçesiyle İsrail’in rızasının gerekli olmadığını bildirdi.
Netanyahu’yu Kim Tutuklayacak?
UCM’nin kendine ait bir polis gücü veya icra organı bulunmamakta; şüphelilerin tutuklanması ve Lahey’deki gözaltı merkezine nakledilmesi konusunda devletlere bağımlı hareket etmektedir.
Statü uyarınca taraf devletler mahkemeyle tam bir iş birliği içinde olmak zorundadır ve mahkeme, tutuklama talebini “söz konusu kişinin kendi topraklarında bulunabileceği” her ülkeye iletebilir.
Statüye taraf 125 ülke bulunurken, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail rejimi bu ülkeler arasında yer almamaktadır.
Reuters’ın haberine göre bu karar, Netanyahu’nun birçok ülkeye seyahat etmesini engellemiş durumda.
Anlaşmanın imzacılarından Fransa, İsrail Başbakanı’nı taşıyan uçağın hava sahasından geçmesine izin verme kararını savundu.
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Pascal Confavreux gazetecilere yaptığı açıklamada, bu iznin “uluslararası hukuka tamamen uygun” olduğunu söyledi.
Confavreux, “Roma Statüsü, hakkında tutuklama kararı bulunan bir yolcuyu taşıyan devlet uçağının ülke toprakları üzerinden uçmasıyla ilgili herhangi bir yükümlülük getirmemektedir,” dedi.
Fransa’nın tutumu, antlaşmada hakkında arama kararı bulunan bir kişinin taraf bir ülkenin hava sahası üzerinden serbestçe uçmasını engelleyen bir maddenin bulunmaması boşluğuna dayanıyor.
Reuters’ın bildirdiğine göre, İtalya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsrail’in İtalya hava sahasından geçiş için izin alıp almadığı konusunda hemen bilgi veremedi.
Netanyahu BM’de Neden Tutuklanmadı?
Amerika Birleşik Devletleri’nin UCM’ye karşı hiçbir yükümlülüğü bulunmamaktadır. Statüye göre Mahkeme, taraf olmayan bir ülkeden yalnızca özel düzenlemeler veya anlaşmalar yoluyla yardım talebinde bulunabilir.
