Deniz kuşatmasının İran’ın geleneksel ticaret yollarını tehdit ettiği bir dönemde, Pakistan, Gwadar Limanı’ndaki tarifeleri yüzde 31 ila 40 oranında düşürerek ve yönü değiştirilen ilk gemiyi kabul ederek, Birleşik Arap Emirlikleri’nin İran transit ticareti üzerindeki hakimiyetini kırmayı ve bölgesel taşımacılıkta etkin bir aktör hâline gelmeyi hedefliyor.
Pakistan, İran’a ait transit yükleri çekmek amacıyla stratejik öneme sahip Gwadar Limanı’ndaki liman ücretlerinde tarihi sayılabilecek bir indirime gitti.
Bu karar, Hürmüz Boğazı üzerindeki askeri baskının arttığı ve İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri üzerinden yürüttüğü ithalat-ihracat yollarının aksadığı bir dönemde uygulanmaya başladı.
Pakistan liman yetkililerinin açıklamasına göre yeni teşvik paketi kapsamında transit ve aktarma yükü taşıyan konteyner gemileri için yanaşma ücretlerinde yüzde 25 indirim yapıldı. Ayrıca uluslararası aktarma konteynerlerine ilişkin liman ücretleri yüzde 40, transit konteyner yükleri için ise yüzde 31 oranında düşürüldü.
Bunun yanında tüm genel yükler için bir aylık ücretsiz depolama hizmeti sunulacağı belirtilirken, bu imkanların Birleşik Arap Emirlikleri limanlarıyla rekabet edebilecek düzeyde olduğu ifade edildi.
Neden Şimdi Gwadar?
Pakistan’ın bu adımının zamanlamasının tesadüf olmadığı değerlendiriliyor. Bölgede “Ramazan Savaşı” olarak anılan çatışmaların şiddetlenmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki risklerin artmasıyla birlikte birçok deniz taşımacılığı şirketi alternatif güzergâhlar aramaya başladı.
Fars Körfezi ve Hürmüz dışında, Hint Okyanusu kıyısında yer alan Gwadar Limanı bu nedenle deniz kuşatmasını aşmak için doğal bir alternatif olarak öne çıkıyor.
Uzmanlara göre bu eğilim sürerse, İran’ın yıllardır transit ticaretinin ana merkezi olan Cebel Ali Limanı’na olan tarihi bağımlılığı kalıcı biçimde sona erebilir.
Yönü Değiştirilen İlk Gemi Gwadar’a Ulaştı
İndirim kararlarının açıklanmasıyla eş zamanlı olarak Gwadar Limanı, “bölgesel koşullar” nedeniyle rotasını değiştiren ilk transit gemiyi ağırladı.
Yaklaşık 16 bin ton yük taşıyan “MV Shu Long” isimli gemi mayıs ayında limana yanaşırken, yük boşaltma işlemleri başladı. Pakistan Denizcilik Bakanı Cüneyd Enver Çaudhry bu gelişmeyi Gwadar’ın bölgesel konumunun güçlenmesinde bir dönüm noktası olarak nitelendirdi.
Verilere göre yalnızca Nisan ayında Gwadar’da dört aktarma gemisi kayda geçti. Ayrıca Karaçi Limanı, Mart 2026’da yaklaşık 11 bin transit konteyner taşıdı; bu rakam limanın 2025 yılındaki toplam performansını aşmış durumda.
İran’a Açılan Altı Transit Koridoru
Pakistan ayrıca tamamlayıcı bir adım olarak, Gwadar, Karaçi ve Kasım Limanı’ndan İran sınırındaki Gabad ve Taftan geçiş noktalarına uzanan altı kara transit güzergâhı belirledi.
Bu güzergâhların, iki ülke arasında 2008’de imzalanan ancak uzun yıllar uygulanmayan uluslararası taşımacılık anlaşması çerçevesinde devreye alınacağı bildirildi.
Bu gelişmenin önemi mevcut koşullarda daha da artıyor. İran, son on yıllarda ithalat transitinin büyük bölümünü Birleşik Arap Emirlikleri üzerinden gerçekleştiriyordu. Ancak deniz kuşatmasının yoğunlaşması ve siyasi belirsizliklerin artması nedeniyle alternatif tedarik yolları oluşturmak artık zorunlu görülüyor.
Çabahar ve Gwadar Rekabeti: İş Birliği mi Çatışma mı?
Analistlere göre Gwadar’ın büyümesi İran açısından iki yönlü önem taşıyor:
İlk olarak, Birleşik Arap Emirlikleri güzergâhlarına bağımlılığı azaltarak tedarik zincirinin güvenliğini artırabilir.
İkinci olarak ise Çabahar Limanı’nın hızla güçlendirilmesi ve rekabetçi transit koridorlarının oluşturulması gereğini ortaya koyuyor.
Aksi takdirde Gwadar’ın bölgedeki transit yüklerin önemli kısmını çekebileceği ve İran’ın rekabette geri kalabileceği değerlendiriliyor.
Bölgesel Transit Ticaretin Geleceği
Batı Asya’daki jeopolitik belirsizliklerin sürmesi nedeniyle, Gwadar gibi alternatif güzergâhlara yönelimin artacağı öngörülüyor.
Pakistan’ın süresiz geçerliliğe sahip indirim paketi, İranlı tüccarlara deniz kuşatması endişesi olmadan mallarını Pakistan üzerinden ithal ve ihraç etme fırsatı sunuyor.
Bu modelin başarılı olması hâlinde, Batı Asya’daki deniz ticareti haritasının önümüzdeki dönemde önemli ölçüde yeniden şekillenebileceği ifade ediliyor.
farsnews
