ABD Enerji Bakanlığı’nın eski danışmanı ve Harvard Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Matthew Bunn, ABD ile yürütülen mevcut müzakerelerde İran’ın da talep ettiği kazanımları elde etmesi gerektiğini belirterek, bunlar arasında askerî saldırılara karşı güvence ve yaptırımların bir bölümünün kaldırılmasının da yer aldığını söyledi.
ABD Enerji Bakanlığı’nın eski danışmanı Prof. Matthew Bunn, “Bu savaşın ABD’nin çıkarlarına, İran’ın çıkarlarına ve küresel güvenliğe zarar vermiş olmasından endişe duyuyorum. Ayrıca şu an itibarıyla bu çatışmanın net bir sona ulaşacağına dair açık bir işaret de görünmüyor. İran’ın bakış açısı ile Trump yönetiminin yaklaşımı arasında hâlâ çok büyük bir mesafe bulunuyor” dedi.
Tabnak Uluslararası Haberler Servisi’nin aktardığına göre, Reuters, ABD’nin, gelecek hafta yapılacak olan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu toplantısı öncesinde İran’ı kınayan bir karar taslağı hazırlığında olduğunu bildirdi.
Tabnak’ın, ISNA kaynaklı haberine göre Reuters, Tahran ile Washington’un ateşkesin uzatılması konusunda görüşmeler yürüttüğünü, bu anlaşmanın ise İran’ın nükleer programı da dahil olmak üzere çeşitli konularda müzakerelerin önünü açabileceğini belirtti.
Bununla birlikte UAEA’da görev yapan diplomatlar, Reuters’a yaptıkları açıklamada, ABD’nin gelecek hafta yapılacak dönemsel Yönetim Kurulu toplantısı öncesinde İran aleyhinde bir karar taslağı hazırladığını, ancak metnin henüz üye ülkelere dağıtılmadığını ve bu nedenle içeriğinin netleşmediğini ifade etti.
UAEA nezdindeki Rusya Daimi Temsilcisi Mikhail Ulyanov, konuya ilişkin gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bence bu adım İran tarafını kışkırtabilir” dedi.
Rusya ve Çin, son dönemde UAEA Yönetim Kurulu’nda İran’a karşı sunulan tüm karar tasarılarına karşı çıkan iki ülke oldu. Söz konusu tasarılar ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya tarafından ortaklaşa sunulmuş ve oy çokluğuyla kabul edilmişti.
Ulyanov ayrıca, “Bildiğim kadarıyla İran’dan, Ajans personelinin ülke içindeki nükleer tesislere erişimine izin vermesini talep etmeyi planlıyorlar” ifadelerini kullandı.
Bununla birlikte Rus diplomat, ABD’nin söz konusu taslağı nihayetinde resmî olarak gündeme getireceğine inanmadığını da sözlerine ekledi.
Matthew Bunn: Asıl Mesele Karar Tasarısı Değil
Tabnak muhabiri, gelişmelerle ilgili olarak Harvard Üniversitesi Kennedy School öğretim üyesi Prof. Matthew Bunn ile kısa bir söyleşi gerçekleştirdi.
Matthew Bunn, Harvard Üniversitesi Belfer Merkezi’nin nükleer yönetim programının önde gelen araştırmacılarından biridir. Harvard’a katılmadan önce 1994-1996 yılları arasında Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikaları Ofisi’nde danışman olarak görev yaptı. Bunn ayrıca 1995 yılında Başkanlık Bilim ve Teknoloji Danışmanları Konseyi (PCAST) adına yürütülen gizli nükleer güvenlik araştırmasına liderlik etti. Bu çalışma, ABD’nin nükleer materyallerin güvenliğine ilişkin politikalarını belirleyen 1995 tarihli Başkanlık Kararı 41’in temelini oluşturdu.
ABD’nin UAEA’da İran’a karşı bir karar taslağı sunma ihtimali hakkında konuşan Bunn, şu ifadeleri kullandı:
“Umarım ülkelerimiz arasındaki anlaşmazlıklar kısa süre içinde ve her iki tarafın da ulusal çıkarlarına hizmet edecek şekilde çözüme kavuşturulur.”
Bunn, “Bana göre UAEA tarafından bir karar çıkarılıp çıkarılmaması temel mesele değildir” dedi.
Eski Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikaları Ofisi danışmanı sözlerini şöyle sürdürdü:
“Nükleer konuyla ilgili nihai soru şudur: İran ve diğer taraflar, dünyanın İran’ın nükleer programının nükleer silah üretimine yönelme riskinin düşük olduğuna güven duyacağı bir noktaya ulaşabilecek mi? Aynı zamanda İran da saldırıya uğramayacağından veya siyasi baskı ve tehdit yoluyla zorlanmayacağından emin olabilecek mi?”
Bunn, böyle bir sonuca ulaşmanın ancak müzakere edilmiş bir anlaşmayla mümkün olacağını belirterek, söz konusu anlaşmanın İran’ı nükleer silah üretme kapasitesine yaklaştırabilecek faaliyetler üzerinde etkili uluslararası denetim ve sınırlamalar içermesi gerektiğini söyledi.
Harvard Üniversitesi öğretim üyesi, “Buna karşılık İran da talep ettiği kazanımları elde etmelidir. Bunlar arasında askerî saldırılara karşı güvence verilmesi ve yaptırımların bir bölümünün kaldırılması da yer almaktadır” ifadelerini kullandı.
“İran ile Trump Yönetimi Arasında Hâlâ Büyük Bir Uçurum Var”
Bunn, “İran ile ABD arasında yürütülen mevcut görüşmeleri nasıl değerlendiriyorsunuz? Bu süreç önce bir mutabakat metnine, ardından kapsamlı bir anlaşmaya mı dönüşecek? Yoksa mevcut durumun devamı ya da yeni ve daha geniş çaplı bir savaş mı söz konusu olacak?” şeklindeki soruya şu yanıtı verdi:
“Keşke bu sorunun cevabını bilseydim. Bu savaşın ABD’nin çıkarlarına, İran’ın çıkarlarına ve küresel güvenliğe zarar vermiş olmasından endişe duyuyorum. Şu an için de görünürde net bir çıkış yolu yok. İran’ın yaklaşımı ile Trump yönetiminin yaklaşımı arasında hâlâ çok büyük farklılıklar bulunuyor.”
