Sergey Lavrov’un Rusya ve Çin’in ‘dolar sistemi’ yerine alternatif para
birimlerini tercih etmesi gerektiğine dair açıklaması, bugün Türkiye’nin içinde
bulunduğu ekonomik sorunlara bir çözüm olur mu? Eski Birleşmiş Milletler
Kalkınma Programı Müdürü Bartu Soral, Sputnik’e, neler yapılması gerektiğini
değerlendirdi.
Bakan Lavrov, Çin basınına
verdiği röportajda, “Teknolojik anlamda bağımsızlığımızı artırarak, ulusal ve
dolara alternatif uluslararası para birimleri ile işlem yaparak yaptırım
risklerini azaltmalıyız. Batı kontrollü uluslararası ödeme sistemlerinin
kullanımından uzaklaşmalıyız” ifadelerini kullandı.
Bugün Türkiye’nin
gündeminde de Türk Lirası’nın hızlı değer kaybetmesi, enflasyonda ve faizde
artış ile dış ticaret açığı gibi önemli ekonomik sorunlar bulunuyor.
‘Üretimden kopmuş bir
sistem’
Bartu Soral, günümüz
sistemini şöyle özetledi:
“İkinci Dünya Savaşı’ndan
sonra kurulan Bretton Woods sistemi, doların rezerv para olmasını şart koşuyor.
Böylece ABD’nin dolar üzerinden baskı kurduğu ve dünyayı da bunun üzerinden
yönettiği bir sistem ortaya çıktı. 2017’de dünya ticaret hacminin toplamı 74
trilyon dolarken, finansal işlemler toplamı 1,27 katrilyon dolar oldu. Yani
reel sektörün yaklaşık 18 misli bir finansal işlem var. Bu 1,27 katrilyon
dolarlık işlemin %75’i dolar üzerinden, bu işlemlerin %78’i de Londra ve New
York’ta yapılıyor. 1980’lerden beri dünyayı küreselleşme yani aslında finansal
hareketlere özgürlükle domine ediyorlar. Bu üretimden kopmuş, istihdam
sağlamayan ve finansı elinde tutan bir avuç tekelin zenginleştiği bir sistem.”
‘Çin’i, Rusya’yı,
İran’ı ve Türkiye’yi yaptırımlarla terbiye etmeye kalkıyor’
Artık tek kutupluluğun,
küreselleşmenin, neoliberal sistemin sorgulandığı bir dönem başladığını ifade
eden Soral, “Çin, Rusya, Türkiye, İran gibi ABD’nin CAATSA yaptırımlarıyla
hedef koyduğu ülkeler var. 2017 rakamlarıyla baktığımızda bu ülkeler, dünyadaki
üretimin %30’una, dünya nüfusunun %35’ine sahipler. Dünyada yapılan dış
ticaretin yaklaşık %28’ini gerçekleştiriyorlar. Buna karşılık ABD’nin dünyada
üretimde aldığı toplam pay %12 seviyesinde. Dış ticaret hacmine baktığımızda
%13’te kalıyor. Bu ülkeler, ABD’nin dolar üzerinden dünyaya jandarmalığa
soyunduğu ve kendi sistemiyle dünyayı sömürdüğü bu organizasyonu zorlamaya,
sıkıştırmaya ve değiştirmeye başlıyorlar. Bu doğru ve olması gereken bir
hareket ve hayatın doğal akışı içinde de beklediğimiz bir durum. Bu sistemi
elinde tutan ABD, bu sistemi sorguladığı için Çin’i, Rusya’yı, İran’ı ve
Türkiye’yi yaptırımlarla terbiye etmeye kalkıyor” dedi.
‘Tek bir uluslararası
para birimi yaratabilirler’
Peki, dolar sisteminin yerine
nasıl bir ticaret modeli oluşturulabilir? Soral’ın önerisi şöyle:
“Doların karşısına herkes
kendi yerel parasıyla ticareti koyduğunda, karşımıza çıkan soru, ‘Bu paraların
değeri nasıl belirlenecek’ oluyor. Onun için ABD’nin dünyayı yoksulluğa, felakete,
savaşlara uğratan tek kutuplu politikasını kırmak için belki de tek bir
uluslararası para birimi yaratabilirler. Kendi para birimlerinin yanında bu
para birimini de kullanıma sunabilirler.”
‘Türkiye’nin bir
kalkınma ve üretim planını devreye alması gerekiyor’
Türkiye üzerine
değerlendirmelerini paylaşan Soral, “Türkiye’de 1980’lerden beri
eklemlendiğimiz Kuzey Atlantik sisteminden ve ekonomiyi kötü yönetmemizden
ötürü dolarizasyon var, cari açığımız büyük, dış ticaret açığımız fazla” dedi.
Soral, değerlendirmelerini şöyle sürdürdü:
“Türkiye’nin mutlaka bu
sistemden çıkması lazım. Bu sistemde kaldığı sürece bir büyüme rakamından
bahsedebilir ama bu büyüme istihdam yaratan ve üreten dolayısıyla refah yaratan
bir sonuç getirmez. Türkiye’nin mevcut dış borcuyla ilgili bir vade
yapılandırması lazım ama bu tek başına hiçbir şey ifade etmez. Türkiye’nin bir
kalkınma ve üretim planını da devreye alması gerekiyor. Aynı zamanda da bu
küresel sistemi durduracak bir dizi önlemi hayata geçirmesi şart. Ancak o zaman
bahsettiğimiz politikaların bir anlamı olur.”
