ABD, Irak’ı İran’la Hesaplaşma Alanına Dönüştürmek İstiyor

Betul

Siyaset bilimci Prof. Nader Entessar’a göre Washington’un uzun vadeli ve kapsamlı stratejisinin Irak’ı, ABD’nin İran’a karşı sürdürdüğü uzun soluklu mücadelenin yeni bir unsuru hâline getirmek olduğu konusunda hiçbir şüphe bulunmuyor.

Kudüs Gücü Komutanı Tuğgeneral İsmail Kaani’nin Irak ziyareti, Ali Faleh el-Zeydi hükümeti ile Ketaib Hizbullah arasında stratejik öneme sahip Curf en-Nasr bölgesi nedeniyle yaşanan anlaşmazlığın kritik bir aşamaya ulaştığı ve Irak güvenlik güçleriyle ülkenin en güçlü silahlı gruplarından biri arasında çatışma ihtimalinin arttığı bir dönemde gerçekleşti.

Reuters, Kaani’nin Bağdat’ta gerilimin tırmanmasını önlemeye yönelik görüşmelere katıldığını ve Şii siyasi liderlerin arabuluculuğuyla Irak hükümeti ile Ketaib Hizbullah arasında bir uzlaşmaya varıldığını bildirdi.

Habere göre, Irak güvenlik güçlerinin Curf es-Sahr bölgesine girmesi, Ketaib Hizbullah güçlerinin ise başka bölgelere nakledilmesi kararlaştırıldı. Söz konusu uzlaşma, Bağdat’ın bölgeye askerî müdahaleye hazırlandığı bir süreçte sağlandı.

Tabnak muhabiri, konuyla ilgili olarak ABD’deki Alabama Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölüm Başkanı Prof. Nader Entessar ile bir röportaj gerçekleştirdi. Röportajın tamamı şöyle:

Nader Entessar’ın, Kaveh Afrasiabi ile birlikte kaleme aldığı “Nükleer Müzakereler Maratonu: Saadabad’dan Coburg’a” adlı kitap, yazarın eserleri arasında yer alıyor. Entessar’ın bilinen çalışmalarından biri olan “Ortadoğu’da Kürt Siyaseti” adlı kitabı ise Kürtlerin İran, Irak ve Türkiye’deki siyasi ve toplumsal hayata entegrasyonunun siyasi ve sosyal boyutlarını inceliyor.

Soru: Tuğgeneral İsmail Kaani’nin Irak’a gerçekleştirdiği son ziyaret, Irak hükümeti ile Ketaib Hizbullah arasında stratejik öneme sahip Curf es-Sahr bölgesi nedeniyle gerilimin yükseldiği bir döneme denk geldi. Bu ziyaret, Tahran’ın Irak’taki Şii siyasi ve güvenlik yapısında bir bölünme yaşanması ihtimalinden duyduğu endişeyi ne ölçüde yansıtıyor? Bu ziyareti yalnızca arabuluculuk girişimi olarak mı değerlendirmek gerekir, yoksa İran’ın Irak’taki gelecekteki rolüne ilişkin daha geniş stratejik sonuçları ve hesapları mı söz konusu?

Irak Başbakanı Ali Faleh Kazım el-Zeydi, göreve geldiğinden bu yana farklı Şii silahlı grupların operasyonel bağımsızlığını kontrol altına almayı gündeminin öncelikleri arasına aldı.

El-Zeydi’nin adımları, Irak’taki direniş grupları ile ülkenin güvenlik kurumları arasındaki gerilimin giderek artmasına yol açtı. Bu durum İran’ın güvenlik kaygılarını da artırdı.

Tuğgeneral Kaani’nin Irak’a gerçekleştirdiği son ziyaretin muhtemel amacı, ülkede giderek kötüleşen durumu ve devam eden gelişmeleri İran adına doğrudan sahada değerlendirmekti.

Soru: Haberlerde Kaani’nin Irak hükümeti ile Ketaib Hizbullah arasındaki müzakerelerin kolaylaştırılmasında doğrudan rol oynadığı ve muhtemel bir askerî çatışmanın önlenmesine katkı sağladığı belirtiliyor. Bu gelişme, İran’ın Irak’taki siyasi ve silahlı gruplar üzerindeki nüfuzunun boyutuna ilişkin ne gösteriyor?

İran’ın Irak’taki nüfuzu son yıllarda, özellikle El-Zeydi hükümeti döneminde azalmış olsa da Tahran, ülkede hâlâ çeşitli nüfuz imkânlarına ve etki araçlarına sahip. Ayrıca Irak’taki Şii direniş güçleriyle yakın ilişkilerini sürdürüyor.

Özetle İran’ın Irak’taki silahlı gruplar ve siyasi alan üzerindeki nüfuzu hâlâ mevcut. Ancak bu nüfuz her alanda belirleyici ve sınırsız değil.

Irak ekonomisi ABD’nin ağır baskısı ve kontrolü altında

Soru: Yeni Irak hükümeti, silah kullanımında devlet tekelinin oluşturulmasını ve bütün silahların devlet denetimine alınmasını savunuyor. Buna karşılık direniş grupları, meşruiyetlerini ABD işgaline karşı mücadelede ve DEAŞ’la mücadelede üstlendikleri rolden aldıklarını belirtiyor. Irak hükümetinin ulusal egemenliği güçlendirme çabaları ile direniş gruplarının siyasi ve askerî varlıklarını sürdürmeleri arasında bir uzlaşma sağlanabilir mi?

Bazı açılardan Irak hükümeti, birbiriyle çelişen iki durum arasında sıkışmış ve zor bir konumda bulunuyor.

Irak hükümeti de egemen devletlerin büyük çoğunluğu gibi silah bulundurma ve kullanma yetkisinin devlet tekelinde olmasını istiyor. Ancak uygulamada Irak tam anlamıyla egemen bir devlet değil.

Ülke ekonomisi ABD’nin ağır kontrolü ve baskısı altında. Irak, döviz gelirlerini nasıl ve hangi koşullarda kullanacağı konusunda hâlâ Washington’un onayına ihtiyaç duyuyor.

Başbakan El-Zeydi de ABD’nin baskılarına ve sürekli tehditlerine boyun eğmiş durumda. Washington’un siyasi ve ekonomik davranışlar üzerindeki hâkimiyetine karşı çıkan İran’la ve İran’a yakın Şii gruplarla Irak’ın ilişkilerini önemli ölçüde sınırlandırmayı kabul etti.

Irak’taki Şii direniş grupları Washington’un hedeflerine ulaşmasının önünde engel oluşturdu

Soru: Bu gelişmeler, ABD’nin İran’ın Irak’taki nüfuzunu sınırlandırmaya yönelik baskısını artırdığı bir dönemde yaşanıyor. Curf es-Sahr krizi, Irak’taki güç dengesini yeniden şekillendirmeyi ve Direniş Ekseni’ni zayıflatmayı amaçlayan daha geniş kapsamlı ABD stratejisinin bir parçası olarak ne ölçüde değerlendirilebilir? Direniş grupları üzerindeki baskının sürmesi hâlinde İran-Irak ilişkilerinin geleceği ve bölgesel güç dengesi açısından hangi senaryolar öne çıkabilir?

Washington’un uzun vadeli ve kapsamlı stratejisinin Irak’ı, ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü uzun soluklu savaşın yeni bir unsuru hâline getirmek olduğu konusunda hiçbir şüphe bulunmuyor.

Irak’taki Şii direniş gruplarının faaliyetleri, bugüne kadar Washington’un bu yöndeki hedeflerine ulaşmasını engelledi.

Bu gruplar kontrol altına alınır veya siyasi ve askerî açıdan marjinalleştirilirse Washington’un, İran’la kesintisiz biçimde sürdürdüğü karşı karşıya geliş çerçevesinde yeni bir cephe açmasının önü daha fazla açılmış olacaktır.

Not: bu haber tabnak.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir

 

Bu Haberi Paylaş
Yorum Bırakın