ABD 19. Yüzyılda Takılıp Kalmış!

Betul
  1. yüzyılda sömürgecilik belki artık diğer ülkelerin saraylarının üzerine sömürgeci bayrağının dikilmesiyle başlamıyor; ancak bir güç kendisinde yönetimi değiştirme, ülkeyi idare etme, kaynakların kaderini belirleme ve hatta bir millet üzerinde mülkiyet iddia etme hakkı görüyorsa, bunun klasik sömürgecilik mantığıyla arasındaki fark özsel olmaktan ziyade tahakküm kurma araçları ve yöntemlerindedir.

Donald Trump, Venezuela hakkındaki son açıklamalarında bu ülkenin ABD’nin varlıklarına eklenmesi gerektiğini söyleyerek Venezuela’yı ABD’nin “yeni mülkü” (iktisabı) olarak nitelendirdi. Bu sözler yalnızca tartışmalı bir cümle veya dil sürçmesi olarak değerlendirilemez.

Trump daha önce Aralık 2025’te de Venezuela’daki Amerikan petrol şirketlerinin varlıklarının millileştirilmesine işaret ederek, Washington’ın daha önce elinde bulundurduğu toprakları, petrol haklarını ve imtiyazları geri alması gerektiğini iddia etmişti. Hatta “Onu geri istiyoruz” ifadesini kullanmıştı. Bu üslup; ABD Başkanı’nın bakış açısında Venezuela meselesinin yalnızca bir hükümetle yaşanan anlaşmazlık veya demokrasi üzerinden yürüyen bir ihtilaf olmadığını, asıl konunun ABD’nin ekonomik ve siyasi nüfuzunu geri kazanması ile bu ülkenin stratejik kaynaklarına erişim olduğunu göstermektedir.

Yeni Sömürgecilik; Resmi İşgale Gerek Kalmadan Tahakküm

Geçmiş yüzyıllarda klasik sömürgecilik çoğunlukla toprak işgali, askeri güç konuşlandırma, bağımlı yönetimler kurma ve sömürgelerin zenginliklerinin doğrudan sömürgeci ülkeye aktarılmasıyla biliniyordu. Ancak günümüz dünyasında toprakların resmi işgalinin siyasi ve uluslararası maliyetleri artmıştır. Bu nedenle müdahaleci güçler, klasik sömürgeciliğin tüm maliyetlerini üstlenmeden aynı eski hedefleri daha karmaşık araçlarla takip etmeye çalışmaktadır.

Yeni modelde bir ülke hukuki açıdan bağımsız kalabilir, bayrağını ve resmi kurumlarını koruyabilir ve hatta seçimler düzenleyebilir; ancak kilit ekonomik kararları, dış politikası, enerji kaynaklarının yönetimi ve güvenlik düzenlemeleri yabancı bir gücün baskısı veya denetimi altına girerse gerçek bağımsızlığı ciddi bir kısıtlamayla karşı karşıya kalır.

Yeni sömürgecilik birkaç düzeyde tanımlanabilir: Birincisi, bağımsız karar alma kapasitesini zayıflatmak için ekonomik baskı ve yaptırım uygulamak; ikincisi, güç yapısını değiştirmek veya uyumlu güçleri iş başına getirmek amacıyla siyasi müdahalede bulunmak; üçüncüsü, yeni düzenlemeler dayatmak için askeri güç kullanmak; dördüncüsü, doğal kaynaklar ve stratejik altyapılar üzerinde hâkimiyet kurmak ve nihayetinde, hedef ülkenin müdahale sona erdikten sonra bile yabancı gücün nüfuz yörüngesinden kolayca çıkamayacağı şekilde uzun vadeli bağımlılık yaratmak. Böyle bir modelde artık sömürgecinin bir toprağa resmen sahip olmasına gerek yoktur; hayati kararları üzerinde etkili kontrol sağlaması yeterlidir.

Venezuela; Demokrasiyi Savunma İddiasından Mülkiyetten Söz Etmeye

Venezuela’daki gelişmeler bu çelişkinin açık bir örneğidir. Washington yıllarca Nicolas Maduro hükümetine yönelik baskı politikasını demokrasiyi savunma, insan hakları ve Venezuela halkını destekleme gibi söylemlerle meşrulaştırdı.

Ancak ABD’nin 3 Ocak 2026’daki askeri operasyonunun ve Maduro’nun kaçırılmasının ardından Trump, iktidar devrine zemin hazırlamak amacıyla ABD’nin Venezuela’yı geçici olarak yöneteceğini duyurdu. Ayrıca bu ülkenin enerji altyapılarını yeniden inşa etmek için büyük Amerikan petrol şirketlerinin ülkeye gireceğinden söz etti. Ağustos 2026’da da ABD yönetimi, Venezuela petrol sahalarına erişim ve bunların işletilmesine ilişkin anlaşmalar yapıldığını açıkladı.

Bu tutumların bütünü önemli bir soruyu gündeme getirmektedir: Eğer Washington’ın temel amacı Venezuela halkına yardım etmek ve demokrasiyi tesis etmekse, ABD Başkanı’nın açıklamalarının önemli bir bölümü neden siyasi kontrole, petrol kaynaklarına ve Amerika Birleşik Devletleri’nin ekonomik çıkarlarına ayrılmıştır?

Bu çelişki, yeni sömürgeciliğin en önemli özelliklerinden biridir. Müdahale; özgürlük, demokrasi ve diktatörlükle mücadele gibi cazip ve kabul edilebilir kavramlarla sunulur ancak uygulama aşamasında müdahaleci gücün ekonomik ve stratejik çıkarları ilgi odağına yerleşir. Böylece hedef ülkenin halkı resmi anlatıda müdahalenin bahanesi olurken, gerçek denklemlerde onların çıkarları ve iradesi öncelikli olmayabilir.

Monroe Doktrini; Hâlâ Canlı Olan Bir Miras

Bu yaklaşımın tarihi bir kökeni vardır. Monroe Doktrini 19. yüzyılda Avrupalı güçlerin Amerika kıtasına müdahalesini önleme iddiasıyla ortaya atılmış, ancak zaman içinde Washington’ın Latin Amerika’daki üstünlük arayışını ve müdahaleciliğini meşrulaştırmanın temeline dönüşmüştür. Bu bakış açısına göre ABD, Batı Yarımküre’de kendisinde özel bir hak görmekte ve rakip güçlerin bu bölgedeki varlığını kendi çıkarlarına yönelik bir tehdit saymaktadır.

Trump 3 Ocak 2026’da da açıkça Monroe Doktrini’nden söz etmiş ve yönetiminin bu doktrinin ötesine geçtiğini iddia etmiştir. Trump’ın adı ile Monroe Doktrini’nin birleştirilmesinden türetilen “Monroe Doktrini” terimi, aynı bakış açısını yeni bir kalıpta diriltme çabasını ifade etmektedir.

Buradaki temel mesele şudur: Böylesi bir yaklaşımda Latin Amerika ülkelerinin egemenliğine yalnızca Washington’ın stratejik çıkarlarıyla çatışmadığı sürece saygı duyulur. Başka bir deyişle, ülkelerin bağımsızlığı müzakere edilemez bir hak değil, üstün gücün kısıtlayabileceği hatta göz ardı edebileceği bir imtiyaz olarak görülür.

Venezuela’nın Dünyaya Mesajı

Venezuela’daki gelişmeler, başta ABD’nin destek ve müdahale vaatlerine bel bağlayan milletler olmak üzere dünyanın diğer ülkeleri için önemli bir mesaj taşımaktadır. Tecrübeler, büyük güçlerin siyasetinde siyasi sloganların her zaman çıkar hesaplarına tabi olduğunu göstermektedir.

Bugün bir milletin özgürlüğünden söz eden bir devlet, yarın aynı milletin kaynakları ve toprakları hakkında mülkiyet ve el koyma diliyle konuşabilir. Bu durum dünyayla etkileşim gerekliliğini inkâr etmek veya her türlü dış iş birliğine karşı çıkmak anlamına gelmez; aksine uluslararası ilişkilerdeki temel bir ilkeye vurgu yapar: Büyük güçlerle iş birliği, ancak karşılıklı saygı, ulusal egemenlik ve eşit haklar temelinde şekillendiğinde bir ülkenin yararına olacaktır.

Bağımsız ekonomik, siyasi ve savunma kapasitesine sahip olmadan yabancı bir gücün vaatlerine bel bağlamak, bağımlılığa ve ulusal iradenin kısıtlanmasına yol açabilir.

Nihayetinde Venezuela’da açığa çıkan şey yalnızca Trump’ın kişisel davranışı değildir; dünyayı güç hiyerarşisine göre gören Amerikan iktidar yapısındaki köklü bir anlayışın yansımasıdır. Bu bakışta ülkeler Washington’ın çıkarları doğrultusunda hareket ettikleri sürece bağımsızdır ve kaynakları ABD’nin talepleriyle çatışmadığı sürece kendilerine aittir.

  1. yüzyılda sömürgecilik belki artık diğer ülkelerin saraylarının üzerine sömürgeci bayrağının dikilmesiyle başlamıyor; ancak bir güç kendisinde yönetimi değiştirme, ülkeyi idare etme, kaynakların kaderini belirleme ve hatta bir millet üzerinde mülkiyet iddia etme hakkı görüyorsa, bunun klasik sömürgecilik mantığıyla arasındaki fark özsel olmaktan ziyade tahakküm kurma araçları ve yöntemlerindedir. Venezuela bugün, bu yeni sömürgeciliğin gerçek yüzünün yansıdığı bir aynadır.

Not: bu analiz farsnews.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir

Bu Haberi Paylaş
Yorum Bırakın