ABD’nin İran’a Karşı Savaşı Şenzen Durağına Ulaştı

Adem Namlı

Çin, Rusya ve ABD liderlerinin ilk görüşmesi perşembe günü Şenzen’de gerçekleştirilecek. Görüşmeden çıkacak sonuçların ABD ile İran arasındaki gerilimin seyrini etkilemesi bekleniyor. Uzmanlar, Trump’ın bu görüşmede Çin ve Rusya’yı İran’la yürütülen müzakerelerde daha ciddi bir arabuluculuk rolü üstlenmeye teşvik etmeye çalışacağını değerlendiriyor.

Vladimir Putin, Donald Trump ve Şi Cinping’in ilk kez gerçekleştireceği görüşme, birçok açıdan önem taşıyor. Bu hafta sonuna doğru Çin’in Şenzen kentinde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında yapılması planlanan görüşme, üç ülkenin ilişkilerinde bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Görüşme, Batı Asya’daki gerilimin hâlâ yüksek olduğu ve Tahran-Washington arasındaki dolaylı görüşmelerin henüz somut bir sonuca ulaşmadığı bir dönemde gerçekleştiriliyor.

Diğer taraftan Rusya-Ukrayna savaşı da yeni bir aşamaya girmiş durumda. İki ülke arasındaki barış görüşmeleri, ABD’nin arabuluculuğuyla yeniden başlatıldı.

ABD ile Çin arasında yapay zekâ ve elektronik çipler gibi teknolojiler üzerindeki rekabet de perşembe günü gerçekleştirilecek görüşmeyi üç ülke açısından son derece önemli hâle getiren diğer başlıklar arasında yer alıyor.

Washington, İran konusunu gündeme taşıyor

Reuters’ın haberine göre, ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, Trump’ın üçlü görüşmede ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşı da gündeme getireceğini açıkladı.

Beklendiği gibi İran meselesi, Şi Cinping, Putin ve Trump arasındaki görüşmelerin başlıca gündem maddelerinden biri olacak. Rusya ve Çin uzun süredir İran’ın siyasi ve ekonomik müttefikleri arasında yer alıyor. Bu durum, söz konusu görüşmenin önemini daha da artırıyor.

Birçok uzman, Trump’ın bu görüşmede Putin ve Şi’yi, savaşı sona erdirmek amacıyla İran’a daha fazla siyasi baskı uygulanması konusunda ikna etmeye çalışacağını düşünüyor.

Çin ve Rusya, bölgede gerilimin azaltılması gerektiğini birçok kez vurguladı. Ancak ABD’nin, İran’ın stratejik müttefiklerini Washington-Tahran müzakerelerinde daha fazla arabuluculuk yapmaya ikna edebileceğinin hiçbir garantisi bulunmuyor.

Hürmüz Boğazı’nın yaklaşık sekiz aydır kapalı olması Trump üzerindeki baskıyı ciddi ölçüde artırmış durumda. Bu hayati su yolunun kapalı kalması, ABD’de yakıt ve yaşam maliyetlerinin yükselmesiyle birlikte Trump’ın partisinin ara dönem Kongre seçimlerinde yenilgiye uğramasının en önemli nedenlerinden biri oldu. Şimdi ABD Başkanı, İran’ın müttefiklerini boğazın yeniden açılması konusunda kendi yanında yer almaya ikna etmeyi umuyor.

İran, müttefiklerinin tutumlarına saygı duyduğunu belirtmekle birlikte, ABD’nin öncelikle İran’ın ön şartlarını yerine getirmesi gerektiğini defalarca açıkladı. İran’a göre bu şartların yerine getirilmesinin ardından Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması süreci iki gün içerisinde tamamlanabilir.

Buna rağmen Washington, aşırı taleplerinde ısrar etmeyi sürdürüyor. ABD, savaşı kazanan taraf olarak ilan edebilmek için İran’dan önemli nükleer tavizler almak istiyor.

İran’ın ABD’ye sunduğu şartlar arasında şu başlıklar yer alıyor:

  • Başta Lübnan olmak üzere bütün cephelerde savaşın tamamen durdurulması,

  • ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarının kaldırılması,

  • İran’ın yurt dışında bloke edilmiş varlıklarının serbest bırakılması,

  • ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasına son vermesi,

  • İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünün tanınması.

Ukrayna savaşı

ABD’li yetkililer, Ukrayna savaşının Çin, Rusya ve ABD liderleri arasındaki görüşmelerin gündeminde yer almayacağını açıkladı. Yetkililer, Ukrayna konusundaki müzakerelerin ayrı bir süreçte yürütüldüğünü ve Çin’in de bu sürecin bir parçası olmadığını vurguladı.

Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier, Şi Cinping’in kendisiyle gerçekleştirdiği bir görüşmede, üçlü müzakerelerde Ukrayna konusunun gündeme getirilmesinden duyduğu rahatsızlığı dile getirdiğini ve Avrupalıların da bu meselede yer alması gerektiğini vurguladığını söyledi.

Bu gelişmeler doğrultusunda Pekin’in, Ukrayna konusundaki görüşmelere katılmaya istekli olmadığı anlaşılıyor.

Bunun yanı sıra kısa süre önce Ukrayna, Rusya ve ABD temsilcileri arasında Abu Dabi’de görüşmeler gerçekleştirildi.

Rusya, Donbas bölgesinin tamamının ve kontrolü altındaki bölgelerin kendisine bırakılması konusunda ısrarını sürdürüyor. Bu doğrultuda Ukrayna’nın, hâlen Kiev yönetiminin kontrolünde bulunan Donetsk ve Luhansk bölgelerinin geri kalan kısımlarından vazgeçmesi gerekiyor.

Çin ile ABD arasındaki ticari rekabet

Bu zirve, Çin açısından birçok yönden önem taşıyor. Çin bir yandan İran’la geniş ekonomik ve siyasi ilişkilere sahip ve İran petrolünün başlıca alıcısı konumunda bulunuyor. Diğer yandan enerji piyasasının istikrarı ve ticaret yollarının güvenliği için bölgedeki gerilimin azaltılmasını istiyor.

Çin aynı zamanda ABD ile önemli siyasi ve ekonomik rekabet içerisinde bulunuyor. Bu konunun da büyük olasılıkla görüşmelerin önemli gündem maddelerinden biri hâline gelmesi bekleniyor.

Eski Nvidia Üst Yöneticisi’nin, Çinli bir casus olduğu iddia edilen bir kadınla yasak ilişki yaşadığı yönündeki suçlamaların ardından istifa etmesinin de bu görüşmeye gölge düşürmesi bekleniyor.

Washington ve Pekin, yapay zekâ alanında ciddi bir rekabet içerisinde. Diğer taraftan ABD’nin elektronik çip üretiminde kullanılan bazı madenlere bağımlılığı, Amerikalıları ciddi şekilde endişelendiriyor.

ABD yönetimi, Çin’le olan karşı karşıya gelişini perde arkasında sürdürmeyi ve bu ülkeye karşı ani ve sert adımlar atmaktan kaçınmayı tercih ediyor.

Trump, başkanlık döneminin başlarında yüksek gümrük vergileri uygulayarak Pekin’e karşı bir tarife savaşı başlatmıştı. Ancak Çin’in karşılık veren adımlarının ardından geri adım atmak zorunda kalmıştı.

Bu nedenle Trump’ın Şi Cinping ile gerçekleştireceği yaklaşan görüşmede dostane bir tutum sergilemesi, aynı zamanda özellikle İran meselesinde kendi çıkarlarını güvence altına almaya çalışması bekleniyor.

Bu Haberi Paylaş
Yorum Bırakın