yaptırım aracına dönüşen Batı merkezli ödeme ağı SWIFT’ten küresel çapta
uzaklaşma hız kazanıyor.
Hindistan,
Pakistan ve İran dâhil 9 ülkenin merkez bankalarından oluşan Asya Takas Birliği
(ACU), SWIFT’e alternatif olarak, bu ay yeni bir sınırötesi finansal mesajlaşma
sistemi başlatmaya karar verdi.
Sputnik’in
haberine göre, İran’da geçen hafta düzenlenen ACU zirvesinde dolarsızlaşma baş
gündem maddesi olurken, SWIFT’e alternatif yeni finansal sistem de ele alındı.
Uluslararası
ödemeler, genellikle SWIFT (Brüksel merkezli Dünya Bankalararası Finansal
Telekomünikasyon Birliği) kullanılarak muhabir bankalar aracılığıyla
gerçekleştiriliyor.
İran Merkez
Bankası Başkan Yardımcısı Muhsin Kerimi ise yeni ödeme sisteminin SWIFT’in
yerini tamamen alabilecek kapasitede olduğunu ve küresel dolarsızlaşma
hareketinin işini kolaylaştırabileceğini söyledi.
Açıklamalara
bakılırsa yeni finansal sistem, yalnızca ACU üyesi devletler tarafından kullanılacak,
ancak Suriye gibi ABD ile müttefiklerinin yaptırımlarına maruz kalanlar dâhil
olmak üzere diğer ülkeler üyelik için başvurabilecek.
Bangladeş,
Butan, Hindistan, İran, Maldivler, Myanmar, Nepal, Pakistan, Sri Lanka merkez
bankalarının oluşturduğu ACU’ya bu amaçla Belarus ve Mauritius’un ulaştığı
belirtildi.
İran Merkez
Bankası Başkanı Muhammed Rıza Farzin, geçen hafta Tahran’daki ACU zirvesinde
yaptığı konuşmada, ABD dolarından vazgeçilmesinin, üye devletlerin döviz
rezervlerinin korunmasına yardımcı olurken, ikili ticaret anlaşmalarının etkili
şekilde sonuca bağlanmasını mümkün kılacağını söyledi.
İran Ekonomi
Bakanı İhsan Handuzi’ye göre İran artık uluslararası ticaretinin yüzde 10’undan
azını dolar kullanarak yapıyor, yani bu oranın yüze 30 olduğu 2 yıl öncesine
göre epey yol kat edildi.
Önceki ABD
Başkanı Donald Trump’ın İran nükleer anlaşmasından çekilip çok ağır ABD
yaptırımlarını devreye sokmasına koşut, 2018’den beri SWIFT’in İran
bankalarında kullanılması yasak.
İran gibi
Rusya’nın da ABD ile müttefiklerinin yaptırımları yüzünden SWIFT kullanması
yasak.
ABD’nin
yaptırım dalgasına ilk kez hedef olduğu 2014’te kendi ulusal ödeme sistemini
geliştirmeye başlayan Rusya’nın geçen yıldan beri Ukrayna gerekçesiyle maruz
kaldığı yeni yaptırım dalgasına Rus bankalarının SWIFT’ten bloke edilmesi
dahil.
Dolayısıyla
Rusya hükümetinin güvenilir alternatif olarak teşvik ettiği yerli sistem SPFS,
yurt içi ve dışında bankalar arasında finansal mesajların aktarılmasını sağlıyor.
Rusya Merkez Bankası’na göre, sistemde şu anda 14 ülkeden 115 yabancı kuruluş
dahil olmak üzere 469 katılımcı bulunuyor.
Ocak 2023’te
Tahran’da düzenlenen törenle İran ile Rusya merkez bankaları, ticareti
artırmaya ve iki yönlü banka işlemlerini kolaylaştırmaya yardımcı olmak için
ulusal bankalararası iletişim ve transfer sistemlerini birbirlerine bağlayacak
bir anlaşma imzaladı. İran ile Rusya’nın bankalarının aralarında para transfer
etmesine ve yaptırım mekanizmasından kaçınmasına izin veren finansal mesajlaşma
sistemi de anlaşmaya dahildi.
Anlaşmanın
temeli, İran bankalarının 52 şubesi ve adı açıklanmayan 4 yabancı bankanın,
İran’ın SEPAM sistemini kullanarak Rusya’nın SPFS sistemini kullanan 106
bankayla bağlantı kurması.
İran adına
anlaşmayı imzalayan Merkez Bankası Başkanı Yardımcısı Kerimi, durumu şöyle
özetlemişti:
“İran,
SWIFT’in Rus alternatifi SPFS’ye katıldı. Dolayısıyla SPFS’e üye tüm bankalar
bizim ödeme sistemimize bağlanabilir, sonuç olarak İran bankaları da o yabancı
bankalarla bağlantı kurabilir… İran bankalarının artık SWIFT’e ihtiyacı
yok.”
