Tahran Zirvesi ile 5 Ağustos’ta Soçi’deki Erdoğan-Putin buluşması ABD ve
İsrail’de kaygıyla izlendi. ABD’nin ambargoları ve savaş tehdidi ile boğuşan bu
üç ülke, bölgede Atlantik lehine olan dengeleri değiştiren ortaklıklarını
pekiştiriyor. Üç ülke, bölgede öncelikli sorunlardaki farklı politikalarını
uyumlu hale getirerek Libya’dan Suriye’ye ve Kafkaslara kadar Kuzey Afrika ve
Ön Asya’nın tamamında giderek ortak bir stratejide buluşuyor. Kuşkusuz, bu
inişli çıkışlı bir süreç. Zaman zaman dalgalanmalar olsa da, karşı karşıya oldukları
ortak tehditlerden kaynaklı, bu üç ülkenin taktik değil genel bir stratejik
ortaklıktan başka bir seçenekleri bulunmaması nedeniyle, ortaya çıkan pürüzler
ikili ve üçlü mekanizmalarla kısa sürede giderilebiliyor. Bu durum ABD ve
İsrail’in “kabus senaryosu” olarak gördüğü bir durumun ortaya çıkması anlamına
geliyor.
ALTILI PLATFORMUN ZEMİNİ GÜÇLENİYOR
Hem Tahran hem de Soçi zirvelerinin gündemindeki en önemli
konulardan biri Kafkaslar’da kalıcı istikrarın sağlanmasıydı. Türkiye, Rusya,
İran, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan’ın oluşturacağı Altılı Platform’un
hayata geçirilmesi için Ankara, Moskova ve Tahran çalışmalarını
yoğunlaştırıyor. 2020 yılının sonunda Azerbaycan’ın, işgal atındaki
topraklarını ve Karabağ’ı Ermenistan işgalinden kurtarmasından sonra gündeme
gelen bu Platform, ABD ve İsrail dışlanarak bölge ülkelerinin barış içinde bir
arada yaşamasını, dahası ortaklıklar kurmasını hedefliyor. Platform, Gürcistan
dışındaki bütün ülkeler tarafından destekleniyor. Türkiye ile yakın ilişkileri
olan Gürcistan’ı ikna etmek görevini de Ankara üstlenmiş durumda. Geçmişten bu
yana daha çok Ermenistan ile bağlantıları bulunan İran ise son dönemde
Azerbaycan ile ilişkilerini geliştiriyor.
Temmuz ayı başında Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun
Bayramov’un ziyaretinde iki ülke arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi
konusunda ortak irade ilan edildi. İran Dışişleri Bakanı Azerbaycanlı mevkidaşı
ile düzenlediği basın toplantısında, Türkiye-İran-Azerbaycan üçlü dışişleri
bakanları mekanizmasının Tahran’da düzenlenmesi konusunda Dışişleri Bakanı
Mevlüt Çavuşoğlu ile mutabık kaldıklarını açıkladı.
İki ülke arasındaki ilişkilerde önemli bir gelişme, İran
Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Şemhani’nin, 15 Temmuz’da
Azerbaycan’ı ziyareti oldu. Şemhani, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile de bir
araya geldi.
Aliyev ile görüşmesinde “İran’ın Azerbaycan ile çok yönlü
ilişkileri ve işbirliğini artırmak için hiçbir kısıtlaması yoktur” diye konuşan
Şemhani, İran’ın iki ülke arasındaki ilişkileri bozmaya çalışan aktörlerle
mücadele etme konusundaki kararlılığını dile getirdi ve “Birlikte hiçbir
aktörün bizi ayırmasına izin vermemeliyiz” dedi.
Azerbaycan lideri İham Aliyev de Tahran-Bakü ilişkilerinin,
aralarında dostane ilişkiler istemeyen ülkelerin baskılarından etkilenmeden,
iki ülke liderlerinin kararlı iradesine dayandığını belirtti.
Aliyev ayrıca İran Cumhurbaşkanı Seyyid İbrahim Reisi’yi
Bakü’yü ziyaret etmeye davet etti.
İSRAİL’İN TELAŞI
Bu gelişmeler, ABD’de ve özellikle İsrail’de büyük telaşa
yol açmış durumda. Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye içindeki örtülü MOSSAD
faaliyetleriyle Bakü-Tahran ve Ankara-Tahran ilişkileri baltalanmak isteniyor.
MOSSAD bir yandan da İran’da iç karışıklık için faaliyetlerini yoğunlaştırıyor.
ABD ve İsrail, bir yandan İran’ı savaşla tehdit ederken, diğer yandan
ambargolarla sıkıştırarak İran ekonomisini çökertmeyi, böylece ülkede iç
istikrarsızlık zemini oluşturmayı esas alan bir strateji izliyor. Aynı zamanda
İran Azerbaycan’ında iç karışıklık kışkırtılmak isteniyor. Geçmişte Türkiye ve
Azerbaycan üzerinden CIA-MOSSAD işbirliğiyle sürdürülen bu yöndeki faaliyetler,
Türkiye’deki FETÖ/Gladyo’ya karşı mücadelenin derinleşmesiyle giderek
etkisizleşti.
Fakat İsrail’in bu konudaki pervasızlığının son örneği,
İsrail’in Bakü Büyükelçisi George Deek’in sosyal medyadan yaptığı bir paylaşım
oldu. İsrailli Büyükelçi, 22 Temmuz’da sosyal medyada “Tebriz’in Gizemli
Masalları” adlı bir kitabın resmini koyarak, “Bu kitaptan Azerbaycan’ın tarihi
ve kültürü hakkında çok şey öğrendiğini” yazdı. İran’ın Bakü Büyükelçisi Abbas
Musevi bu mesaja sert tepki gösterdi ve sosyal medya hesabından şöyle yanıt
verdi: “Bu maceraperest çocuğun bilgisine: Biricik Tebrizimiz, İran’ın gururlu tarihinde
ilkler diyarı olarak bilinir. Görünüşe göre ilk kötü siyonist de Tebriz’in
gayretli halkı tarafından gömülecek. Kırmızı çizgimizi asla geçmeyin, asla!”
Musevi, İsrail’in İran ve Azerbaycan arasındaki gelişen
ilişkilerden rahatsız olduğunu vurguladı.
George Deek, 27 Temmuz’da ise bu kitaptan çok sayıda
nüshasının göründüğü, kendi adını ve kitabın adını etiketleyenlere kitabı
ücretsiz yollayacağını bildirdiği İngilizce konuştuğu bir video yayınladı.
Tebriz, İran’ın Doğu Azerbaycan eyaletinin yönetim merkezi.
Azeri kökenli İranlıların çoğunlukta olduğu şehirde CIA-MOSSAD, ayrılıkçı
faaliyetleri kışkırtmak için eskiden beri çeşitli tertipler yürütüyor.
ABD’NİN GÖRÜNTÜDEKİ DESTEĞİ İSRAİL İÇİN YETMİYOR
ABD’nin Afganistan’dan yenilerek çekilmesi, İsrail’in
telaşının artmasına yol açtı. Kendisini “Ben bir siyonistim. Siyonist olmak
için Yahudi olmaya gerek yok” diye tanıtan ABD Başkanı Biden’ın Temmuz ayı
ortasındaki Tel Aviv ziyaretinde, “İsrail’in güvenliğini ABD’nin güvenliği
olarak gördüklerine” dair açıklaması ve iki ülke arasında bu yönde bir ortak
bildirinin ilan edilmesi de İsrail’in korkusunu gidermiş değil. İsrail’de
ABD’nin bölgede Tel Aviv’e desteğinin hangi koşullarda hangi sınırlara kadar
mümkün olabileceği üzerinde çalışılıyor. İsrail’in bölgede kendisine
düşmanlıkta birleşebilecek ülkelerin sayısını azaltmak için yoğun bir
diplomasiye girişmesinin perde arkasında esasen bu var.
Bu çerçevede, en büyük düşmanı İran’ın yanısıra, İsrail
devletinin gayriresmi Kudüs Strateji ve Güvenlik Enstitüsü’nün bir raporundaki
ifadeyle “21. Yüzyılda İsrail için en büyük tehlike (JISS, 16 Eylül 2020)”
olarak gördüğü Türkiye’ye karşı açıktan ve örtülü faaliyetlerini
yoğunlaştırıyor.
