Amerikan Dış İlişkiler Konseyi (CFR) Başkanı Michael Froman, savaşın İran’ı bölgesel denklemlerden tasfiye edemediğini itiraf ederek, İslam Cumhuriyeti’nin Orta Doğu’nun uzun vadeli jeopolitik aktörlerinden biri olarak kalabileceğini ve dünyanın İran’la nasıl yaşanacağını öğrenmek zorunda olduğunu vurguladı.
Froman ayrıca İran’ın asimetrik gücüne ve Hürmüz Boğazı’nı küresel ölçekte bir ekonomik koza dönüştürmesine dikkat çekerek, savaşın ABD’nin askeri varlığı ve Orta Doğu güvenlik düzeni üzerindeki stratejik sonuçlarına değindi.
CFR Başkanının “İran Savaşında Asimetrisin Zaferi” başlıklı analizinde yer alan öne çıkan başlıklar şunlardır:
Savaşın Taktiksel Başarıları ve Stratejik Çıkmazı
Savaşın başlamasından bu yana geçen sekiz aylık süreçte elde edilen sonuçlar, açıkça bir başarı ve başarısızlık karışımıdır.
- ABD’nin Amaçları: Savaş politikasından sorumlu Savunma Bakan Yardımcısı Elbridge Colby, savaşın hedeflerinin İran’ın bölgede ve ötesinde askeri güç uygulama kapasitesini zayıflatmak ve yok etmek olduğunu belirtmişti. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise bu hedefleri; hava kuvvetlerinin imhası, deniz kuvvetlerinin yok edilmesi, füze atış kapasitesinin ciddi ölçüde azaltılması ve yeni füze ile İHA üretim tesislerinin ortadan kaldırılması olarak detaylandırmıştı.
- Maddi ve Askeri Maliyetler: Bu hedefler doğrultusunda İran’ın askeri kapasitesi ve ekonomisi zarar görse de, bu durum ABD’ye de pahalıya mal oldu. 21 Amerikan askeri hayatını kaybederken, Patriot ve THAAD önleyici füze stoklarının tükenmesi ABD’nin Hint-Pasifik gibi diğer stratejik bölgelerdeki askeri hazırlığını zorlaştırdı.
Asimetrik Güç ve Hürmüz Boğazı’nın Silahlandırılması
Tahran, doğrudan ateş gücünün ABD’yi yenmeye yetmeyeceğini bildiği için nispeten sınırlı sayıda füze, İHA ve mayın kullanarak en büyük avantajı olan Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü güçlü bir ekonomik silaha dönüştürdü.
Bu durumun enerji fiyatları, enflasyon ve ABD’deki yaşam maliyetleri üzerindeki baskısı, Başkan Donald Trump’ı Rusya ile milyonlarca varil mazot satışına izin veren bir anlaşma yapmaya zorladı. Bu hamle Avrupalıların ve Ukraynalıların tepkisini çekerek Batı cephesinde çatlaklar oluşturdu.
ABD Üslerinin Güvenilmezliği ve Bölgesel Dengeler
İran’ın asimetrik gücünün bir diğer yansıması Yemen’de görüldü. Husilerin Riyad Uluslararası Havalimanı’na düzenlediği saldırılar, Suudi Arabistan’ın bölgedeki güvenlik algısını sarstı ve küresel enerji şirketlerinin yöneticilerinin Riyad seyahatlerini iptal etmesine yol açtı.
Öte yandan, ABD’nin Bahreyn, Kuveyt ve Katar’daki 13 askeri üssü caydırıcılık sağlamak yerine İran’ın saldırılarının hedefi haline geldi. Bu durum, bölge ülkelerinin Amerikan güvenlik şemsiyesine olan güvenini sarsarken, alternatif arayışlarını hızlandırdı. Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye arasındaki savunma iş birliği veya İbrahim Anlaşmaları gibi bölgesel mekanizmalar bu arayışın birer ürünü olarak öne çıkmaktadır.
Sonuç: İran Gerçeğiyle Yaşamak
İran bugün her zamankinden hem daha zayıf hem de beklentilerin ötesinde bir direnç gücüne sahiptir. Ekonomik ve askeri baskılara karşı olağanüstü bir dayanıklılık sergileyen hükümet, Orta Doğu’nun gelecekteki jeopolitik tablosunda kalıcı bir aktör olacağını kanıtlamıştır. Froman’ın vurguladığı gibi, küresel aktörlerin artık bu gerçeklikle yüzleşmesi ve İran ile birlikte yaşamayı öğrenmesi kaçınılmazdır.
