Iraklı analist Necah Muhammed Ali, ABD’nin askeri ve ekonomik baskıları ile müzakerelerin eş zamanlı yürütülmesi konusunda uyarılarda bulunarak, diplomasiye dönüşün askeri tehditlerin sona erdiği anlamına gelmediğini ve Tahran’ın ABD’li yetkililerin olumlu açıklamalarını saldırıların başlamayacağına dair bir garanti olarak görmemesi gerektiğini vurguladı. İran, savunma hazırlığını ve hassas stratejik hesaplamalarını koruyarak müzakerelerin daha fazla imtiyaz dayatma aracına dönüştürülmesini önlemelidir.
Necah Muhammed Ali, Rey-el Yum gazetesinde kaleme aldığı raporda mevcut gelişmelerin analizinde şu temel sorunun sorulması gerektiğini belirtti: Müzakere atmosferine dönüş, gerilimi dizginlemeye yönelik gerçekçi bir yaklaşım mı, yoksa askeri ve güvenlik düzenlemeleriyle birlikte yürütülen ve belki de yeni bir çatışma ve savaş kapısını aralayacak diplomatik bir süreç mi?
Müzakere Kanalları Askeri Hazırlığın Sonu Demek Değildir
Geçmiş deneyimler, müzakere kanallarının varlığının askeri hazırlıkların sona erdiği anlamına gelmediğini göstermiştir. Çatışan taraflar bazen ateşkes dönemlerini ellerindeki kozları organize etmek, müzakere ve savaş alanındaki konumlarını iyileştirmek için kullanırlar; bu durum ABD’nin İran’a yönelik savaşında açıkça görülmektedir.
Güney İran’daki gelişmeler göz ardı edilemeyecek askeri mesajlar içermektedir. Bu bölge, özellikle Keşm Adası ve Hürmüz Boğazı çevresindeki coğrafi konumu ve stratejik hassasiyeti nedeniyle büyük önem taşımaktadır. Burası askeri güvenlikle ekonomik güvenliğin, enerjinin ve uluslararası denizciliğin kesiştiği noktadır.
Geçtiğimiz günlerde ABD, Keşm Adası’ndaki hava savunma ve radar tesislerini sınırlı bir şekilde hedef almıştır. Bu durum, doğrudan bir saldırının ötesinde analizler yapılmasını gerektirmektedir. Hedef alma sınırlı bile olsa, tarafların savaş meydanlarında yeni denklemler dayatma gücü ve bu saldırıların caydırıcılık hesaplarındaki etkisi soru işaretleri uyandırmaktadır.
Katar’ın Arabuluculuğu ve Çelişen Baskılar
Şu anda Katar, Washington ve Tahran arasında arabuluculuk yaparak görüşmeleri yakınlaştırmak ve kapsamlı bir çatışmayı önlemek için hareket geçmiştir. Ancak abluka, yaptırımlar, Hürmüz Boğazı ve nükleer dosya konusunda temel anlaşmazlıklar sürmektedir.
Katar siyasi bir çözüm için çabalarken, ABD’nin askeri ve ekonomik baskıları devam etmektedir. Bu durum İran’ı çetin bir denklemle karşı karşıya bırakmaktadır; zira saldırıların devam ettiği bir ortamda müzakere etmek, sükunet ortamındaki müzakerelerden farklı hesaplar gerektirir. Sorun müzakerenin kendisinde değil, garantilerin eksikliğindedir.
Iraklı analist şu vurguyu yapmaktadır: İran, geçmiş çatışmalardan diplomasi ve askeri süreçleri birbirinden ayırmanın maliyetli stratejik hatalara yol açabileceği dersini çıkarmalıdır. Müzakere, siyasi bir güvence kaynağına dönüşmemelidir. ABD’li yetkililerin açıklamaları savaştan uzaklaşıldığının ve askeri operasyonların yeniden başlamayacağının kalıcı bir garantisi olarak görülmemelidir.
ABD’nin Çift Yönlü Stratejisi
Washington iki süreci aynı anda yürütmektedir: Bir yandan Tahran’ı müzakerelere devam etmeye teşvik etmek için olumlu mesajlar gönderirken, diğer yandan kendi koşullarını iyileştirmek için askeri ve ekonomik baskıyı bir koz olarak sürdürmektedir.
İran şimdi ikili bir sınavla karşı karşıyadır. Bir yandan siyasi süreci yönetme gücü test edilirken, diğer yandan askeri baskıyı önleme ve kendi şartlarını dayatma gücü sınanmaktadır. Katar’ın arabuluculuğu değerlendirilmesi gereken bir fırsattır; ancak bu durum gerçek garantilere ihtiyaç duymaktadır. ABD de müzakere talebiyle birlikte sınırlı saldırıları, ablukayı ve tehditleri sürdürmenin, herhangi bir konunun çözümü için gerekli olan güveni yok ettiğini anlamalıdır.
Siyasetçilerin görevi, müzakerelerin düşmanın askeri baskıyla elde edemediği imtiyazları elde etme yerine dönüşmesine izin vermemek ve düşmanın ne istediğini, ne verilebileceğini ve hangi konuda asla taviz verilmemesi gerektiğini bilerek açık gözle müzakere etmektir.
