İsrail’e silah satışını durdurması yönündeki küresel çağrılar da artıyor.
Amerika Birleşik Devletleri Senatosu bu hafta Siyonist
İsrail’in Gazze’ye karşı yürüttüğü savaşı desteklemek üzere 14 milyar dolar
yardım öngören bir tasarıyı onayladı.
Geçtiğimiz Ekim ayında savaş başlamadan önce de ABD işgalci İsrail’i
askeri teçhizat tedariki ile desteklemiş ve yıllık 3 milyar dolarlık askeri
yardımda bulunmuştu. Diğer pek çok ülke de silah satışı yoluyla İsrail’e askeri
destek sağlıyor.
Gazze’de sivil kayıplar artmaya devam ediyor. Sadece dört ay
süren bombardıman ve kara saldırılarında şu anda 28.000’den fazla şehit var ve
binlercesinin de enkaz altında kalarak öldüğü tahmin ediliyor. Artan şehit
sayısı, insani yardım ve sivil toplum gruplarının İsrail’e askeri destek
sağladığı iddia edilen ülkelere karşı açıklamalar, protestolar ve açılan davalar
şeklinde uluslararası kınamalara yol açıyor.
Pazartesi günü Avrupa Birliği Dış Politika Şefi Josep
Borrell, ABD Başkanı Joe Biden’ın İsrail’in 7 Ekim Hamas saldırılarına verdiği
yanıtı “aşırı” olarak nitelendirmesini yorumladı. Borrell gazetecilere
yaptığı açıklamada “Eğer çok fazla insanın öldürüldüğüne inanıyorsanız,
belki de bu kadar çok insanın öldürülmesini önlemek için daha az silah
sağlamalısınız” dedi.
Peki hangi ülkeler İsrail’e silah göndermeye devam ediyor ve
hangileri silah tedarikini askıya almak için adım atıyor?
İsrail’e kimler silah sağlıyor?
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün
silah transferleri veri tabanına göre, Siyonist İsrail’in 2013-2022 yılları
arasındaki silah ithalatının yüzde 68’i ABD’den geliyor.
ABD ordusu ayrıca İsrail’de, muhtemelen ABD ordusu
tarafından kullanılmak üzere de silah stokluyor. Ancak ABD, Gazze savaşı
sırasında İsrail’in bu malzemelerin bir kısmını kullanmasına izin verdi.
ABD’nin yanı sıra İsrail diğer ülkelerden de askeri ithalat
gerçekleştiriyor.
– Almanya’dan ithal edilen silahlar İsrail’in askeri
ithalatının yüzde 28’ini oluşturuyor. Alman Ekonomi Bakanlığı’nın rakamlarına
göre, Kasım ayında İsrail’e satışlarını arttıran Almanya’nın askeri ihracatı
2023’te 2022’ye kıyasla yaklaşık on kat arttı. Alman haber ajansı dpa’ya göre
Almanya İsrail’e öncelikle hava savunma sistemleri ve iletişim ekipmanları için
bileşenler tedarik ediyor.
– İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün Aralık 2023’te
bildirdiğine göre Birleşik Krallık 2015’ten bu yana İsrail’e en az 474 milyon
sterlinlik (594 milyon dolar) askeri ihracata izin verdi. Bu ihracatlar
arasında Gazze’de kullanılan F-35 savaş uçağının parçaları da dahil olmak üzere
uçak, füze, tank, teknoloji ve mühimmatlar yer alıyor.
– Kanada’da düzinelerce sivil toplum örgütü geçtiğimiz
günlerde Başbakan Justin Trudeau’yu İsrail’e silah ihracatını durdurmaya
çağırdı. Hükümet İsrail’e silah sistemlerinin tamamını göndermediğini söylese
de bu sivil toplum grupları hükümetin sağladığı askeri desteğin miktarını
küçümsediğini iddia ediyor. Bir savunma grubu olan Orta Doğu’da Adalet ve Barış
için Kanadalılar’ın Başkan Yardımcısı Michael Bueckert, “Kanadalı
şirketler 2015 yılından bu yana İsrail’e 84 milyon doların [114 milyon Kanada doları]
üzerinde askeri malzeme ihraç etti” dedi ve hükümetin savaşın
başlamasından bu yana silah ihracatını onaylamaya devam ettiğini sözlerine
ekledi.
– Avustralya Dışişleri Bakanı, ülkenin savaşın
başlangıcından bu yana İsrail’e silah sağlamadığını söyledi. Ancak Avustralya
Yeşiller partisinin savunma sözcüsü David Shoebridge, hükümetin İsrail’e tam
olarak hangi ürünlerin ihraç edildiği konusunda daha şeffaf olmasını istedi ve
ülkenin dünyadaki en gizli silah ihracat sistemlerinden birine sahip olduğunu
sözlerine ekledi. Uluslararası Af Örgütü de Avustralya’yı İsrail’e silah
satışını durdurmaya çağırdı ve ülkenin son altı yılda İsrail’e 322 savunma
ihracatını onayladığını iddia etti.
– Fransa’da 7 Şubat’ta Filistin yanlısı bir gösteri,
aralarında Dassault Aviation’ın da bulunduğu Fransız şirketlerini İsrail’e
silah satışını durdurmaya çağırdı. Ajansların aktardığına göre göstericiler,
“Tel Aviv yönetimine silah satan tüm Fransız şirketlerinin İsrail’in
Gazze’deki soykırımının suç ortağı olduğunu” söyledi.
Hangi ülkeler İsrail’e silah sevkiyatını durduruyor?
– Hollanda’da bir mahkeme Pazartesi günü hükümete, İsrail’in
Gazze Şeridi’ni bombalamak için kullandığı F-35 savaş uçağının tüm parçalarının
ihracatını engellemesi için bir hafta süre verdi.
Karar, Hollandalı insani yardım kuruluşları Oxfam Novib, PAX
Hollanda Barış Hareketi Vakfı ve The Rights Forum tarafından hükümete karşı
açılan bir davanın sonucuydu. Bu davada dile getirilen endişeler, Uluslararası
Adalet Divanı’nın (UAD) Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı apartheid
davasında ele aldığı konularla örtüşmektedir.
Mahkeme kararında “İhraç edilen F-35 parçalarının
uluslararası insancıl hukukun ciddi ihlallerinde kullanılma riskinin açık
olduğu inkar edilemez” denildi.
– Belçika’da bölgesel bir hükümet 6 Şubat’ta İsrail’e barut
ihracatı için verilen iki lisansı askıya aldığını açıkladı. Bölgesel hükümetin,
İsrail’in Gazze’de ” muhtemel ” bir soykırım yapıyor olabileceğine
hükmeden UAD ara kararına atıfta bulunduğu bildirildi.
– Japon Itochu Corporation şirketi 5 Şubat’ta yaptığı
açıklamada İsrailli silah üreticisi Elbit Systems ile ortaklığını Şubat ayı
sonunda sona erdireceğini duyurdu. Itochu’nun Mali İşler Müdürü Tsuyoshi
Hachimura düzenlediği basın toplantısında Elbit Systems ile olan mutabakat zaptının
(MOU) askıya alınmasının Japonya Savunma Bakanlığı’nın talebine dayandığını ve
“İsrail ile Filistin arasındaki mevcut çatışmayla hiçbir şekilde ilgili
olmadığını” söyledi. Bununla birlikte, “Uluslararası Adalet
Divanı’nın 26 Ocak tarihli kararını ve Japon hükümetinin Divan’ın rolünü
desteklediğini göz önünde bulundurarak, MOU ile ilgili yeni faaliyetleri askıya
aldık ve MOU’yu Şubat ayı sonuna kadar sona erdirmeyi planlıyoruz” dedi.
– İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani 20 Ocak’ta yaptığı
açıklamada savaşın başladığı 7 Ekim’den bu yana İsrail’e yapılan tüm silah
sistemleri ya da askeri malzeme sevkiyatını askıya aldıklarını söyledi. Bu
açıklama Demokrat Parti lideri Elly Schlein’in hükümete İsrail’e silah
sevkiyatını durdurma çağrısına yanıt niteliğindeydi.
– İspanya Dışişleri Bakanı Ocak ayında yaptığı açıklamada
savaşın başlamasından bu yana İsrail’e silah satmadıklarını ve silah
satışlarına ambargo uygulandığını söylemişti. Ancak Pazartesi günü İspanyol El
Diario gazetesi İspanya’nın Kasım ayında İsrail’e yaklaşık 1.1 milyon dolar
değerinde mühimmat ihraç ettiğini gösteren bir rapor yayınladı. İspanya’nın
ticaretten sorumlu devlet bakanı, El Diario’ya “malzemenin testler veya
gösteriler için olduğunu” ve “7 Ekim’den önce verilen lisanslara
karşılık geldiğini” söyleyerek cephane satışını gerekçelendirdi.
UAD kararı silah satışlarının durdurulmasında nasıl bir
rol oynadı?
Ocak’ta verdiği ara kararda UAD, İsrail’in Gazze’de “muhtemel bir şekilde”
soykırım yaptığını belirtti ve Gazze’deki Filistinlilere karşı soykırım
anlamına gelebilecek eylemleri önlemek için “gücü dahilindeki tüm
tedbirleri” almasını emretti. Bu durum, dünyanın dört bir yanındaki insani
yardım kuruluşlarını, silah ve askeri yardım satışlarını durdurmaları için
hükümetlerine baskı yapmaya teşvik etti.
Washington DC merkezli düşünce kuruluşu Democracy for the
Arab World Now’ın (DAWN) avukatlık direktörü Raed Jarrar, kararın tek başına
“İsrail’in sınırlarını aştığını” söyledi.
Ara karar, ülkelerin soykırımı önlemeye yönelik yasal ve
siyasi yükümlülüklerinin altını çiziyor. Savunucular, silah satışları ve askeri
yardımların soykırıma suç ortaklığı anlamına gelebileceğini ve uluslararası
hukuku ihlal edebileceğini söylüyor./mepa
