Hürmüz Boğazı’nın tıkantısının ardından yaşanan enerji arzı aksaklığı petrolü pahalı tutmaya devam ediyor ve Federal Rezerv (Fed) için enflasyonu dizginlemeyi daha da zorlaştırıyor. Wall Street artık bu baskının etkisini, büyümeleri ağır yatırımlara ve gelecek yılların kârlarına bağlı olan hisselerin değerinde görüyor.
Savaşın ABD ekonomisine maliyeti enerji piyasasının ötesine geçti. Pahalı petrol; taşımacılık ve üretim maliyetlerini artırıyor, hanelerin satın alma gücünün bir kısmını elinden alıyor ve faiz oranlarını indirmeyi zorlaştırıyor.
Bu baskı Wall Street için, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekayı geliştirmek amacıyla çip alımına, veri merkezleri inşasına ve elektrik tedarikine devasa kaynaklar ayırdığı bir dönemde şiddetlendi.
Baskının belirtileri Perşembe günkü çöküşten önce de görülüyordu. 13 Aban (4 Kasım) Çarşamba sabahı kaydedilen piyasanın bir aylık haritasında; Google’ın ana şirketi Alphabet %17,96, Meta %15,30 ve Nvidia %12,44 oranında düşüş göstermişti.
Micron ve AMD ise sırasıyla %22,78 ve %23,91 gerilemişti. Bir gün sonra satışlar teknolojinin ötesine geçerek S&P 500’ün 11 sektörünün tamamını etkisi altına aldı; buna rağmen çip üreticileri en ağır baskıyı hissetmeye devam etti.
Hürmüz Boğazı’ndan New York’taki Hisse Fiyatlarına
Petrol arzındaki aksaklığın etkisi ilk olarak yakıt ve taşımacılık maliyetlerinde kendini gösteriyor. Maliyet artışını ürün fiyatlarına yansıtamayan şirketler kâr marjlarının bir kısmını kaybediyor.
Haneler de gelirlerinin daha büyük bir kısmını enerjiye ödediklerinde, diğer alışverişler için ellerinde daha az kaynak kalıyor. Bu durumun devam etmesi halinde işletmeler hem daha yüksek maliyetlerle hem de daha zayıf bir taleple karşı karşıya kalıyor.
Reuters da savaş aylarında yüksek enerji fiyatlarının kalıcı olmasını ABD ekonomisi üzerindeki enflasyonist baskı faktörlerinden biri olarak değerlendirdi.
Wall Street için ikinci yol faiz oranlarından geçiyor. Kalıcı enflasyon, Fed’in faiz indirimleri için alanını daraltıyor. Böyle bir ortamda yeni projelerin finansmanı daha pahalı kalmaya devam ediyor ve yatırımcılar, kârının büyük bir kısmı birkaç yıl sonra gerçekleşecek olan hisseleri satın almak için daha düşük bir fiyatı kabul ediyor.
Bu nedenle, doğrudan petrol tüketimi sınırlı olan bir şirket bile enerji şokundan zarar görebilir. Buna karşılık, ExxonMobil’in bir aylık dönemde yaklaşık %9,85 ve Chevron’un %10 oranındaki büyümesi, Çarşamba günkü haritada aynı pahalı petrolün enerji üreticilerinin lehine sonuçlanabileceğini gösteriyordu.
Yapay Zeka Bugünün Maliyetleri ve Yarının Gelirleri Baskısı Altında
Geçtiğimiz aylarda bazı teknoloji hisselerinin değerlemesi, veri merkezlerinin geliştirilmesinin hızla devam edeceği ve yapay zeka hizmetlerinden elde edilecek gelirlerin kademeli olarak yatırım maliyetlerini karşılayacağı varsayımına dayanıyordu.
Ekim sonu finansal raporları, piyasanın dikkatini bu iki husus arasındaki mesafeye çekti. Satışları büyüyen bir şirket bile, kaynaklarının büyük bir kısmını çip, ekipman ve elektrik altyapısına harcarsa, hissedarlar veya sonraki yatırımlar için elinde daha az nakit kalabilir.
ABD ara seçimlerinin sonucu bu endişeyi pekiştirdi. Reuters, Demokratların zaferinin ardından yatırımcıların veri merkezlerinin geliştirilmesinde daha fazla sıkılaşma ve yavaşlama ihtimalini hesaplamalarına dahil ettiklerini bildirdi.
Bir veri merkezinin faaliyete geçmesindeki gecikme, gelir elde etme zamanını öteleyebilir; oysa inşaat ve finansman maliyetlerinin bir kısmı varlığını sürdürmeye devam eder. Bu risk, projelerinin devamı yeni sermaye teminine bağlı olan şirketler için daha ciddidir.
Perşembe Günü Baskı Teknolojiden Tüm Piyasaya Yayıldı
14 Aban (5 Kasım) Perşembe günü işlemlerin kapanışında Nasdaq Bileşik Endeksi %5,52, S&P 500 %4,36 ve Dow Jones %3,44 değer kaybetti.
Philadelphia Yarı İletken Endeksi %12’den fazla geriledi, Nvidia %9’dan fazla kaybetti, AMD ve Micron’daki düşüş ise yaklaşık %17’ye ulaştı. Reuters, S&P 500 şirketlerinin piyasa değerindeki düşüşü sadece o seansta yaklaşık 3 trilyon dolar olarak tahmin etti.
Piyasaların eşzamanlı hareketi, arka plandaki baskı ile satışların anlık tetikleyicisi arasındaki farkı gösteriyor. Petrol aynı gün yaklaşık %3 ila %4 pahalılaştı ve ABD Hazine tahvili getirileri düştü.
Satışların çip üreticileri ve veri merkezlerine bağlı şirketler üzerinde yoğunlaşması, yapay zeka vizyonunun yeniden gözden geçirilmesinin Perşembe günkü işlemlerin ana tetikleyicisi olduğunu gösteriyor. Savaşın maliyeti başka bir kanaldan etkisini gösterdi.
Pahalı enerji ve enflasyonu dizginlemenin zorluğu, finansman koşullarını zaten zorlaştırmıştı ve böyle bir ortamda, projelerin kârlılığındaki her türlü olası gecikme piyasa için daha maliyetli hale geliyor.
Savaşın Maliyeti Hangi Finansal Tablo Kaleminde Görünür?
Ekonomist Ramin Farhadi, Fars Haber Ajansı ekonomi muhabirine yaptığı açıklamada enerji şokunun şirketler üzerindeki farklı etkilerine değinerek şunları söyledi: “Bir teknoloji şirketi için tüketilen elektriğin ne kadarının uzun vadeli sözleşmelerle sağlandığına ve ne kadarının fiyat değişimlerine açık olduğuna bakmak gerekir.”
Ekonomist sözlerine şöyle devam etti: “Benzer tüketime sahip iki şirket, sözleşmelerdeki farklılıklar nedeniyle bir enerji şoku karşısında tamamen farklı maliyetler ödeyebilir.”
Veri merkezlerinin inşasındaki gecikmenin etkisine ilişkin olarak Farhadi şunları ekledi: “Bir veri merkezinin devreye girme süresi ertelenirse, çip siparişi sadece bir sonraki çeyreğe kayabilir.”
Farhadi şu hususu vurguladı: “Ancak elektrik maliyetindeki veya finansmandaki artış projenin küçülmesine neden olursa, talebin bir kısmı gerçekten yok olur. Şirketlerin sonraki raporları hangi durumla karşı karşıya olduğumuzu netleştirmelidir.”
Ucuz petrolün Wall Street üzerindeki etkisine ilişkin olarak uzman şunları belirtti: “Petrolün düşüşü, şirketler buna dayanarak gelecekteki maliyetlerini yeniden tahmin edebildiklerinde daha kalıcı bir etki yaratır. Fiyat sadece siyasi bir haberle birkaç seans düşerse, proje yöneticisi bütçesinde maliyetlerin geri dönme ihtimalini göz önünde bulundurmaya devam etmelidir. Yatırım programını değiştirebilecek olan şey, arz akışının sürekliliğidir.”
Wall Street’in Geri Dönüş İçin Hangi Kanıtlara İhtiyacı Var?
Savaşın borsa üzerindeki etkisini ölçmek için, petrolün tek bir seanstaki dalgalanmasından ziyade sonraki haftalardaki seyri daha büyük önem taşımaktadır. Arz aksaklığının kalıcı olarak azalması, enerjinin enflasyon üzerindeki baskısının bir kısmını hafifletebilir ve kademeli olarak faiz oranı beklentilerini etkileyebilir.
Enerji ve finansman maliyetleri yüksek kaldığı sürece yatırımcılar, gelirleri daha uzak ve daha belirsiz olan projeler için daha yüksek getiri talep edeceklerdir.
Teknoloji sektöründe ise asıl test bir sonraki finansal raporlarda olacaktır. Veri merkezlerinin işletmeye alınma zamanı, çip siparişlerinin durumu ve altyapı harcamalarından sonra kalan nakit miktarı, şirketlerin bu baskıya ne derece dayanabileceğini gösterecektir.
Bugünün maliyeti ile yarının geliri arasındaki mesafe uzadıkça, savaşın ve pahalı enerjinin teknoloji devlerinin değerlemesi üzerindeki etkisi daha hissedilir olacaktır.
not: bu analiz farsnews.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
