Ensarullah hareketi, Güney Yemen denklemlerinde Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasındaki rekabetten büyük bir ustalıkla yararlanıyor. Güney Yemen’de son günlerde yaşanan saha gelişmeleri, farklı cephelerdeki askeri dengeyi değiştirmenin yanı sıra Ensarullah karşıtı kamptaki derin çatlakları da bir kez daha gün yüzüne çıkardı.
Sana güçlerinin güney ve kıyı bölgelerindeki ilerleyişi, Babülmendep eksenindeki konumlarını güçlendirmesi ve Aden hükümetine bağlı güçlerin önceki mevzilerinden çekilmesi; Suudi Arabistan ile BAE arasındaki siyasi ve askeri anlaşmazlıkların da yeni bir aşamaya girdiği bir dönemde gerçekleşti. Aslında, Ensarullah’ın muhaliflerinin mevzileri üzerindeki askeri baskısının artmasıyla eş zamanlı olarak Arap koalisyonunun iki ana aktörü arasındaki çıkar çatışması, bu gelişmelere karşı koyacak uyumlu bir cephe oluşturulmasını her zamankinden daha zor hale getirmiştir.
Güney Geçiş Konseyi (GGK) lideri Aydarus ez-Zübeydi’nin özel temsilcisi Amr el-Beyd’in The Guardian gazetesine verdiği röportajdaki son açıklamaları bu durumun açık işaretlerinden biridir. Suudi Arabistan’ın Güney Yemen politikalarını eleştiren El-Beyd, Riyad güneyli güçlerin ayrılıkçı taleplerini tanımadığı ve Geçiş Konseyi liderlerinin Aden’e dönüş zeminini hazırlamadığı sürece güneyli güçlerin Ensarullah ile tüm kapasiteleriyle çatışmaya girmesinin beklenemeyeceğini ilan etti. Bu tutum aslında Suudi Arabistan’a yönelik bir tür siyasi ve askeri baskıdır; bu baskıda Geçiş Konseyi’ne bağlı güçlerin Ensarullah’a karşı cephedeki iş birliği, Abu Dabi ve yerel müttefiklerinin siyasi taleplerinin kabul edilmesine bağlanmıştır.
Riyad ve Abu Dabi Arasındaki Çıkar Çatışması
Suudi Arabistan ve BAE arasındaki Güney Yemen’in geleceğine dair anlaşmazlık yeni bir mesele olmadığı gibi askeri operasyonların yönetim biçimine dair görüş ayrılıklarıyla da sınırlı değildir. İki ülke geçmiş yıllarda Ensarullah karşısında ortak bir koalisyon çatısı altında yer alsa da başından beri Yemen’deki siyasi yapı ve güç coğrafyası konusunda aynı hedefleri gütmüyorlardı. Riyad, Yemen’deki resmi politikasının temeline hâlâ tek bir siyasi yapıyı ve kendisiyle uyumlu bir hükümeti korumayı koyarken; Abu Dabi, Güney Geçiş Konseyi’ni destekleyerek ve ona bağlı güçleri tahkim ederek nihayetinde güneyin ayrılmasına ve Yemen’in bu bölümünde bağımsız bir siyasi yapının oluşmasına yol açabilecek bir konumu pekiştirmeye çalışıyor. Bu nedenle iki ülkenin Ensarullah’a karşı birlikte hareket etmesi, Yemen’in geleceğine dair çıkar çatışmalarını ortadan kaldıramamıştır.
Böyle bir ortamda Geçiş Konseyi temsilcisinin açıklamaları sıradan bir siyasi protestonun ötesinde değerlendirilmelidir. Bu tutumun mesajı şudur: Abu Dabi, desteklediği güçlerin askeri kapasitesini gerekli siyasi garantileri almadan Suudi Arabistan’ın stratejisinin emrine vermeye hazır değildir. BAE’nin bakış açısına göre Ensarullah ile mücadele, Riyad’ın Yemen’deki siyasi ve askeri konumunun güçlenmesine yol açmamalıdır; aksine bu alandaki her türlü iş birliğine Geçiş Konseyi’nin konumunun garanti altına alınması ve güneyin ayrılma sürecinin kabul edilmesi eşlik etmelidir. İşte iki ülkenin çıkarlarını karşı karşıya getiren ve ortak bir strateji üzerinde anlaşma imkânını sınırlayan nokta tam olarak burasıdır.
Sahadaki Gerileme ve Askeri Dağınıklık
Elbette Geçiş Konseyi’nin güneyli güçlerin operasyonel kabiliyetinin Suudi Arabistan tarafından kısıtlandığı yönündeki iddiası, son aylarda BAE koalisyonuna bağlı en önemli ve en düzenli askeri birliklerin bir kısmının, özellikle de El-Amalika (Devler) güçlerinin Sana güçleriyle geniş çaplı çatışmalara girdiği bir dönemde gündeme gelmektedir. Önemli silah, organizasyon ve lojistik kapasiteye sahip olan bu güçler, Ensarullah’ın ilerleyişini durdurmak için tüm güçlerini kullanmalarına rağmen nihayetinde kıyı eksenindeki mevzilerinden çekilmek zorunda kaldılar. Dolayısıyla mesele yalnızca güneyli güçlerin savaşa girme isteksizliğine veya Suudi Arabistan’ın onlara uyguladığı kısıtlamalara indirgenemez. Saha gelişmeleri, koalisyona bağlı en donanımlı birliklerin bile Sana güçlerinin ilerleyişine engel olamadığını göstermektedir.
Bu geri çekilme, El-Amalika güçlerinin geçmiş yıllarda BAE’nin güney ve batı Yemen kıyılarında nüfuz kurmak için kullandığı en önemli askeri araçlardan biri olması bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu güçlerin Babülmendep yakınlarındaki bölgelerde bulunması, Abu Dabi’nin bu coğrafyadaki nüfuzunu korumak için öngördüğü askeri ve siyasi düzenlemelerin bir parçasıydı. Ancak Sana güçlerinin ilerleyişi, yalnızca muhaliflerin askeri konumunu baskı altına almakla kalmadı, aynı zamanda BAE’nin bu bölgelerdeki en önemli nüfuz araçlarından birini de ciddi bir sınamayla karşı karşıya bıraktı. Bu durum, dış desteğe ve geniş askeri imkânlara sahip olmanın sahada mevzileri koruma kabiliyeti anlamına gelmediğini ortaya koymaktadır.
Öte yandan Aden hükümeti güçlerinin kıyı bölgelerinden çekilmesi ve Muha-Aden hattının bazı bölümlerini terk etmesi, cephelerdeki askeri dizilimin değişmesinin ötesinde sonuçlar doğurmaktadır. Sana güçlerinin iletişim yolları ve ikmal hatları üzerindeki baskının azalması, güney bölgelerine asker ve teçhizat sevkiyatını kolaylaştırmaktadır. Yemen Şebab’ın ABD Savaş Araştırmaları Enstitüsü (ISW) değerlendirmelerine dayandırdığı raporda da hükümet güçlerinin geri çekilmesinin Muha ile Aden arasındaki kontrol hattının 80 kilometreden fazlasını Ensarullah’ın eline bıraktığı ve muhaliflerin savunma hatlarının kırılganlığını artırdığı vurgulanmıştır. Aynı raporda silahlı grupların dağınıklığı, tek bir komuta merkezinin bulunmaması ve operasyonel koordinasyon yetersizliği Aden hükümetinin askeri konumunu zayıflatan faktörler arasında gösterilmiştir.
Aslında Ensarullah muhaliflerinin mevzilerini koruyamaması yalnızca askeri imkânların yetersizliğiyle açıklanamaz. Silahlı grupların çokluğu, güneyli akımlar ile Suudi destekli hükümet arasındaki siyasi anlaşmazlıklar ve Riyad-Abu Dabi rekabeti, mevcut kapasitelerin uyumlu bir yapı içinde kullanılmasını engellemiştir. Suudi Arabistan’ın koalisyon müşterek kuvvetler komutanını değiştirerek yerine Feyyad er-Ruveyli’yi ataması da bu çerçevede değerlendirilebilir. Bu değişiklik askeri koordinasyonu artırma ve güçleri yeniden düzenleme çabası olabilir ancak tek başına koalisyondaki aktörler arasındaki siyasi ve yapısal anlaşmazlıkları çözmeye yetmeyecektir.
Riyad’ın Zor Seçimi ve Ensarullah’ın Stratejik Üstünlüğü
Bu süreçte Abu Dabi’nin davranışları, mevcut koşulları Suudi Arabistan üzerindeki baskıyı artırmak için bir fırsat olarak gördüğünü ortaya koymaktadır. Riyad bir yandan Sana güçlerinin ilerleyişi ve yerel müttefiklerinin geri çekilmesiyle yüzleşirken, diğer yandan bu ilerleyişlerin yayılmasını önlemek için büyük bir kısmı BAE tarafından desteklenen güçlerin iş birliğine ihtiyaç duymaktadır. Bu durum Abu Dabi’nin pazarlık gücünü artırmakta ve güneyin geleceğine ilişkin taleplerini daha güçlü bir baskıyla takip etmesine olanak tanımaktadır. Gerçekte Suudi Arabistan’ın sahadaki konumu zorlaştıkça, BAE ve güneyli müttefiklerinin taleplerini görmezden gelmenin Riyad’a maliyeti de artmaktadır.
Bununla birlikte, Geçiş Konseyi’nin güneyin ayrılmasına dair taleplerini kabul etmek, Suudi Arabistan’ın Yemen politikasının en temel ilkelerinden birinden vazgeçmesi anlamına gelecektir. Riyad geçmiş yıllarda tek bir siyasi yapıyı korumak ve ülkenin bölünmesini önlemek için büyük bedeller ödemiştir ve güneyde bağımsız bir yapının oluşmasını kolayca kabullenemez; zira bu yapının siyasi ve stratejik bağlarının önemli bir kısmı Abu Dabi ile tanımlanacak ve BAE’nin Arap Yarımadası’nın en hassas bölgelerinden birindeki nüfuzunu pekiştirebilecektir. Dolayısıyla Suudi Arabistan zor bir seçimle karşı karşıyadır: Ya BAE’nin ve ona bağlı güçlerin desteğini korumak için Yemen’in birliğine dair önceki tutumundan geri adım atacak ya da Ensarullah karşıtı cephedeki çatlağın daha da derinleşmesi riskini göze alacaktır.
Denklemin diğer tarafında ise karşı kamptaki mevcut anlaşmazlıklardan ve askeri operasyonlarının başarısızlığından kendi konumunu güçlendirmek için yararlanmayı başaran Ensarullah yer almaktadır. Kıyı eksenlerindeki ilerleyiş, Babülmendep yakınlarındaki bölgelerde konumun sağlamlaştırılması ve Aden’e uzanan savunma hatları üzerindeki baskının artırılması, coğrafi kazanımların yanı sıra önemli siyasi sonuçlar da doğurmaktadır. Bu gelişmeler, Arap koalisyonunun yıllardır süren dış desteğe ve geniş askeri imkânlara rağmen hedeflerine ulaşmada hâlâ ciddi engellerle karşılaştığını ve kendisine bağlı güçleri uyumlu bir siyasi ve askeri yapı altında organize edemediğini göstermektedir.
Sonuç olarak, Güney Yemen’deki son gelişmeler hem saha dengesinin Ensarullah lehine değişmesi hem de Suudi Arabistan ile BAE arasındaki rekabetin şiddetlenmesi çerçevesinde ele alınmalıdır. Riyad’ın Sana güçlerinin ilerleyişini dizginlemek için güneyli müttefiklerin desteğine ihtiyaç duyduğu bir ortamda Abu Dabi, kendi taleplerini ilerletmek için uygun bir fırsat yakalamıştır. Buna karşılık Suudi Arabistan yalnızca son geri çekilmelerin sonuçlarıyla baş etmek zorunda kalmamakta, aynı zamanda müttefiklerinin Yemen’in geleceği konusunda mutabık olmadığı gerçeğiyle de yüzleşmektedir. Bu açıdan Riyad’ın mevcut zorlukları yalnızca askeri gelişmelerle sınırlı değildir; güneyin geleceği konusunda BAE ile giriştiği rekabet, Suudi Arabistan için Yemen krizini yönetmenin maliyetini daha da artırmıştır.
not: bu analiz tasnimnews.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
