karşı çıkmalarının devamında bir kez daha tepki gösterdi.
Yirmi yıllık işgalciliğin ardından Amerikan askeri
güçlerinin Afganistan’dan aşağılanmış bir şekilde çekilmesi, kimi Batılı medya organları önce Amerikan askeri güçlerinin Orta Asya
cumhuriyetlerine aktarılacağı konusunu gündeme getirerek bu ülkelerin liderlerini Amerika’nın bölgedeki siyasetlerine uymaya
isteklendirmeye çalıştılar. Daha önce
ise Wall Street Journal gazetesi kaynaklarına
dayanarak şu ifadelere yer vermiş ve şöyle bir iddiada bulunmuştu:”
Amerika, Orta Asya’daki askeri üsleri her halükarda kullanmak için
istemektedir. “
Wall Street Journal’ın Amerikalı kaynakları, Amerikan askerleri ve koalisyonu
çerçevesindeki güçlerin Afganistan’dan
çekilmelerinin ardından Orta Asya bölgesinde Tacikistan veya Özbekistan’a
konuşlanabileceklerini iddia etmişlerdi.
Gerçekte Özbekistan ve Tacikistan,
Afganistan komşuları olarak bu ülke ile ortak sınıra sahip olmalarından
dolayı Amerika’nın ilgi odağına yer almışlardı.
Buna rağmen Amerika Afganistan’da peşinden koştuğu hedeflerin yanı
sıra bölgedeki İran, Rusya ve Çin gibi
bağımsız ve rakip ülkeler için de sorunlar yaratmak için kendine yeni üsler aramaktadır. Bu yüzden
Orta Asya liderlerine ilaveten,
bölge ülkeleri de Amerikan askeri
güçlerinin bölgeye yeniden
konuşlandırılması hususunda ciddi kaygılar
taşımaktadırlar.
Tacikistanlı Orta Asya güvenlik ve siyasi meseleler uzmanı
Şerali Rezaiyan ise şöyle bir değerlendirmede bulunmaktadır: “Dış güçlerin
Orta Asya’da üsler kurma konusu, bölgedeki kritik jeopolitik ortamdan dolayı
Rusya’nın hassasiyetleri ve tepkileri ile yüz yüze kalacaktır. Çünkü Rusya Orta Asya’ya resmi olarak askeri
güçlerini yerleştirmiş tek ülkedir, bu yüzden de her hangi bir rakip ülkenin
bölgeye girmesine yönelik olumsuz tavır
içerisindedir.”
Ancak Amerika’nın Orta Asya liderlerini işbirliği yapmaya ve
ABD politikasına yardımcı olmaya ikna etmeye yönelik diplomatik çabaları devam
ettiği bir sırada, Washington yetkililerinin Özbek hükümet yetkililerine
çeşitli önerilerde bulunduğu görülmektedir. Buna rağmen Taşkent hükümet
yetkililerinin karşı çıkmasına ilaveten, Özbekistan Senatosu Birinci Başkan
Yardımcısı Sadık Safaev, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü-NATO için teçhizat ve
operasyonel güçlerin konuşlandırılması için ülkeye askeri bir üs sağlanması
konusunda ABD ile görüşmeyi reddettiklerini açıkladı. Üst düzey Özbek hükümet
yetkilisi ayrıca şunları söyledi: “Özbekistan yetkilileri Amerikalı yetkililerle
bu tür görüşmeler yapamaz çünkü yasalar buna izin vermiyor.”
Sadık Safaev’in bu sözleri, Orta Asya hükümetlerinin
muhalefetine rağmen, Amerikalı yetkililerin hala Özbekistan’da NATO
birliklerini konuşlandırmak için çalıştığını gösteriyor.
Aynı zamanda, Özbekistan’ın 2012 yılında kabul edilen dış
politika doktrini, topraklarında yabancı askeri üslerin varlığına muhalefeti
vurgulamaktadır. Doktrin, Özbekistan’ın askeri-politik örgütlerin
faaliyetlerine katılmayacağını belirtiyor. Tabii ki böyle bir karar
Özbekistan’da daha önce yaşanan bazı olaylarla ilgili olmuştur.
2005’teki Endican olaylarından ve ardından ABD birliklerinin
ülkeden çekilmesinden sonra böyle bir karar alınmıştır. 2001’den 2005’e kadar
Amerika Hava Kuvvetleri, Özbekistan’daki Hanabad Hava Üssü’nü kullanmıştı. Bu
bölge Afgan sınırına sadece 200 km uzaklıktadır.
Yaklaşık bin 500 askerin yanı sıra F-15 ve F-16 uçakları da
dahil olmak üzere ABD savaş uçakları ve nakliye araçları Özbekistan’ın bu
bölgesinde konuşlanmıştı. Ancak
Endican’da Özbek hükümetine ve halkına telafi edilemez zararlar veren olaylar,
ABD askerlerinin ülkeden çekilmesinin ve yabancı askeri üslerin kurulmasını
yasaklayan bir yasanın çıkarılmasının önünü açtı.
Nitekim Endican’daki olaylar, ABD’nin Özbekistan’daki veya
diğer Orta Asya ülkelerindeki askeri varlığının sadece “bazı ikili
anlaşmalar yapmak” anlamına gelmediğini ve ABD’nin bir hükümet değişikliği
ve kukla hükümetler kurma arayışında olduğunu göstermiştir.
ParsToday
