Trump’ın İran’a Karşı Savaştaki Çıkmazı…

Betul

Önde gelen Amerikalı ekonomist, Trump’ın İran savaşında askeri veya diplomatik bir zafer elde etme konusundaki acizliğine vurgu yaparak, ablukanın kaldırılmasını ve Amerikan güçlerinin bölgeden çekilmesini talep etti.

ABD ve Siyonist rejimin İran’a karşı yürüttüğü savaş, Batı Asya’nın güvenlik ve siyasi denklemlerini yeni bir aşamaya sokmuş ve sonuçları askeri alanların ötesine geçerek küresel ekonomiye, enerji piyasasına ve uluslararası güçler arası ilişkilere yayılmıştır. Washington’ın bir yandan Tahran ile karşı karşıya gelmedeki hedeflerini vurguladığı, diğer yandan belirleyici bir sonuca ulaşmada zorluklarla karşılaştığı bir ortamda, savaşın sona erme perspektifi ve bölgede yeni güvenlik düzenlemelerinin oluşma ihtimali ciddi sorularla karşı karşıya kalmıştır.

Bu çerçevede, önde gelen Amerikalı ekonomist ve Columbia Üniversitesi profesörü Jeffrey Sachs, Mehr Haber Ajansı ile yaptığı röportajda savaşın sona erme perspektifini, Tahran ile Washington arasındaki diplomatik engelleri ve askeri çatışmanın sürmesinin sonuçlarını inceledi. Sachs, Donald Trump’ın siyasi itibarını koruma arzusuna rağmen bu savaşta ne askeri operasyonları sürdürerek ne de resmi bir anlaşmaya vararak zafer ilan edemeyeceğine inanıyor.

ABD’nin hegemonya arayışındaki politikasını ve Batılı müttefiklerinin bölge gelişmelerindeki rolünü eleştiren Sachs, İran’a uygulanan ablukanın kaldırılmasını ve Amerikan güçlerinin Batı Asya’dan çekilmesini çatışmaları sona erdirmenin yolu olarak değerlendirdi. Sachs bu söyleşide Birleşmiş Milletler Şartı ilkelerine geri dönülmesinin gerekliliğinden, BRICS ve yükselen güçlerin uluslararası gelişmelerdeki rolünden ve bağımsız bölgesel güvenlik yapılarının oluşturulması zorunluluğundan söz etti.

Röportajın tam metni aşağıda yer almaktadır:

ABD ve İsrail’in İran’a karşı savaşı uzun süreli bir belirsizlik aşamasına girdi; diplomatik çabaların ciddi engellerle karşılaştığı ve askeri çatışmanın yeniden başlama ihtimalinin hâlâ endişe verici olduğu bir ortamdayız. Size göre kalıcı bir siyasi çözüme ulaşmanın önündeki en önemli engeller nelerdir ve gerilimin yeniden tırmanmasını önlemek için hangi adımların atılması gerekmektedir?

En önemli engel, ABD yönetiminin ve özellikle Trump’ın zayıf görünmek istememesi, ancak savaş meydanında veya resmi bir anlaşma yoluyla zafere ulaşamamalarıdır. Bu nedenle uzun süredir çatışmaların herhangi bir resmi anlaşma olmaksızın sona erdirilmesini savunuyorum.

Çatışmaların bu şekilde sona ermesi İran’ın güvenliğini korur, yıkımlara son verir, Hürmüz Boğazı’nı açar ve Trump’ın istediğini söylemesine olanak tanır. ABD sadece ablukayı kaldırmalı ve evine dönmelidir.

Yaptırımlar konusunda ise ne yazık ki ABD’nin bunları yakında kaldırması pek olası görünmüyor, ancak tıpkı Rusya’nın da böyle bir durumda olduğu gibi İran’ın da pek çok ticari ortağı olmaya devam edecektir.

Trump son bir iki gün içinde bir anlaşmaya gerek olmadığını ve Vance’in müzakereleri durdurması gerektiğini belirterek, çatışmaların anlaşmasız sona erdirilmesine işaret etti. Elbette Trump ablukayı henüz kaldırmadı. ABD şimdi hiçbir gürültü koparmadan, fiilen ablukayı kaldırmalı ve basitçe bölgeyi terk etmelidir.

Tahran ile Washington arasındaki güvensizlik geçmişi, özellikle de ABD’nin 2015 nükleer anlaşmasından çekilmesi ve ardından gelen askeri çatışmalar göz önüne alındığında, iki ülke arasında hâlâ yeni bir diplomatik çerçeveye ulaşma ihtimalinin bulunduğuna inanıyor musunuz? Böyle bir anlaşmanın kalıcı olması için hangi karşılıklı garanti ve taahhütler zorunlu olacaktır?

Hayır; yeni bir başkan iş başına gelmedikçe, İsrail hükümeti köklü bir şekilde değişmedikçe ve Amerikan siyasi sınıfının bakış açısı dönüşmedikçe böyle bir çerçevenin oluşma ihtimaline inanmıyorum.

Amerikalı seçmenler acil barış istiyor ve siyasetçilerin çok önünden gidiyor, ancak siyasetçiler hâlâ itibarlarını kaybetmekten korkuyorlar.

Uluslararası toplumun İran ile askeri çatışmaya verdiği tepki, Birleşmiş Milletler’in ve mevcut uluslararası hukuk çerçevesinin işlevselliği hakkında neyi ortaya koyuyor? Uluslararası hukuk ihlallerine karşı hesap verebilirliği garanti altına almak ve gelecekte benzer çatışmaların tekrarlanmasını önlemek için hangi mekanizmalar devreye sokulmalıdır?

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ağır bir başarısızlığa uğradı. BM Güvenlik Konseyi’ndeki ABD’nin kukla hükümetleri aslında İsrail ve ABD’yi kınamak yerine İran’ı kınadılar!

Avrupa ülkelerinin çoğu son derece üzüntü verici bir davranış sergiledi. Diplomaside acilen köklü bir iyileştirmeye ihtiyacımız var. ABD yeniden uluslararası hukuka uymaya yönelmelidir, ancak ne yazık ki bu zaman alacaktır.

Neyse ki yeni Kongre’ye girecek siyasetçilerin çoğu barış ve uluslararası hukuk savunucusudur; dolayısıyla son seçimler gerçek bir ilerlemenin işaretidir.

Çin, Rusya ve diğer yükselen güçler gerilimin daha fazla tırmanmasını önlemeye ve diplomatik bir çözüme ulaşılmasını kolaylaştırmaya ne ölçüde yardımcı olabilir? Mevcut krizin daha çok kutuplu bir uluslararası düzene geçiş sürecini hızlandırabileceğine inanıyor musunuz?

BRICS, Birleşmiş Milletler Şartı’nı, özellikle de kuvvet kullanma tehdidi veya kuvvet kullanımına ilişkin 2. maddenin 4. fıkrasını savunma konusunda net ve kararlı bir tutum almalıdır. Daha da önemlisi, her bölge kendi bölgesel güvenlik yapısını oluşturmalıdır; bölge dışı güçlere ve kesinlikle ABD’ye bağımlı olmayan bir yapı.

İran ve Basra Körfezi kıyısındaki ülkeler, aralarındaki gerçek anlaşmazlıklardan çok daha fazla ortak çıkara sahiptir. Orta Doğu’daki anlaşmazlıkları körükleyenler İsrail ve ABD olmuştur.

ABD’nin bu bozgunculuğu, yani komşular arasındaki anlaşmazlıkları körüklemesi dünyanın pek çok yerinde de geçerlidir. İmparatorluklar “böl ve yönet” politikasıyla idare edilir. Britanya imparatorluğunu bu yöntemle yönetiyordu ve Amerikalılar da gayriresmi imparatorluklarını uzun zamandır aynı yöntemle yönetiyorlar. Bu yöntemi Britanya’dan öğrendiler.

Artık gayriresmi imparatorluğa son verme ve Birleşmiş Milletler Şartı’nın ilkelerine geri dönme zamanı gelmiştir: Meşru müdafaa dışında kuvvet kullanmama; milletlerin eşitliği; büyük güçler arasında iş birliği ve diğer ülkeler üzerinde hüküm süren bir “hegemon” olmaya çalışmaktan kaçınma.

Acil askeri sonuçların ötesinde, savaş ABD ve müttefiklerine ne gibi uzun vadeli ekonomik ve siyasi maliyetler yükleyebilir? Askeri çatışmanın sürmesinin getirdiği mali yük, küresel enerji piyasaları üzerindeki sonuçlarıyla birlikte Washington’ın Batı Asya’ya yönelik gelecekteki yaklaşımını etkileyebilir mi?

Küresel imparatorluğun getirdiği yük ABD’nin yakasına yapışıyor. Aşırı genişlemiş bir imparatorluğun klasik bir örneğiyle karşı karşıyayız.

ABD son on yıllarda dünyanın tüm bölgelerinde “üstünlük” veya hegemonya elde etmeyi iddia etmiş ve bunun peşinde koşmuştur. Bu politika başarılı olmamıştır. Bunun sonucu, ABD’nin başlattığı ve ülkeye trilyonlarca dolara mal olan sayısız tercihe dayalı savaş olmuştur; yaşam maliyetlerini artıran, faiz oranlarını yükselten, ilan edilmiş hedeflerine ulaşmada başarısız olan ve Amerikalı seçmenlerin olumsuz tepkisine yol açan savaşlar.

İran ile savaşın zararlarının küresel olduğu açıktır. Ne yazık ki İran çok ağır bir darbe aldı ve bundan kaynaklanan acı ve ıstırap tüm dünyada hissediliyor. Bu savaş gerçekten de tüm tarafların zarar gördüğü bir savaş oldu; hiçbir mantığı ve hiçbir kazananı olmayan bir savaş.

Avrupa hükümetlerinin dış politikadaki, özellikle de ABD’nin askeri eylemleriyle bağlantılı sınırlı bağımsızlığını defalarca eleştirdiniz. Avrupa ülkeleri bu kriz için diplomatik bir çözüme ulaşılmasını kolaylaştırmak adına nasıl bir rol oynamalıdır? Mevcut gelişmeler Avrupa ve Washington ilişkilerinde bir dönüm noktasına dönüşebilir mi?

Ne yazık ki günümüz Avrupalı liderleri neredeyse stratejik vizyondan yoksundur. Britanya ve Fransa sanki 1920 yılında yaşıyorlarmış gibi hâlâ kendilerini imparatorluk sanıyorlar. Fırsatçı ve uygunsuz davranışlar sergiliyorlar ve uluslararası hukuku savunmuyorlar.

Daha genel olarak, Avrupalı liderlerin çoğu Rusya konusunda mantıksız bir korkuya kapılmış durumda ve Ukrayna savaşının NATO’nun yayılmacılığıyla başladığını anlamıyor ya da kabul etmek istemiyor; asla gerçekleşmemesi gereken bir yayılmacılıkla.

Esasen Avrupa hâlâ birleşik ve bütünlüklü bir dış politikadan yoksundur. Elbette durum tam olarak 28 bağımsız dış politikanın varlığı anlamına gelmiyor (27 Avrupa Birliği üyesi ülke artı Britanya), ancak bu duruma çok yakındır.

Konu Etiketleri:
Bu Haberi Paylaş
Yorum Bırakın