İbrahim ve Mekke anlaşmaları, bölgenin güvenlik düzeni için iki farklı model çizer; biri Siyonist rejimle normalleşme eksenliyken, diğeri bölgesel güçlerin savunma iş birliğine dayanmaktadır.
“İbrahim Anlaşması” ve “Mekke Anlaşması” isimlerinin benzerliği, karşı karşıya olduğumuz iki rakip askeri koalisyon bulunduğumuz izlenimini yaratabilir; ancak ikisinin farkı metnin doğasından kaynaklanmaktadır. Birinci Trump yönetiminin arabuluculuğuyla 2020’den itibaren şekillenen İbrahim Anlaşmaları, Siyonist rejimin bazı Arap ülkeleriyle ilişkilerini normalleştirme yoluydu; yani daha önceden resmi ilişkisi bulunmayan devletler arasında diplomatik, ekonomik ve güvenlik ilişkilerinin açılmasıydı.
Buna karşılık ortak savunma anlaşması olan Mekke Anlaşması, savunma iş birliklerini kolektif bir taahhüde dönüştürmek amacıyla 7 Ağustos 2026’da Suudi Arabistan Krallığı, Türkiye ve Pakistan tarafından imzalandı. Anlaşmanın ikinci maddesi, üyelerden birine yönelik dış silahlı saldırıyı hepsine yapılmış bir saldırı olarak kabul eder; ancak yardımın türü ve miktarı, hedef ülkenin ihtiyacı ve diğer üyelerin imkanları incelendikten sonra belirlenir.
Bu görünüşte hukuki olan fark, geleceğin bölgesine dair iki tasavvur ortaya koymaktadır. İbrahim Anlaşması, Siyonist rejimi Washington’ın desteğindeki bölgesel ilişkiler ağına yerleştirmeye çalışırken, Mekke Anlaşması ise güvenlik oluşturma kapasitesini bölgedeki birkaç Müslüman güç arasında dağıtmaya çalışmaktadır. Dolayısıyla asıl soru hangisinin daha güçlü bir anlaşma olduğu değil, bölge güvenliğinin Siyonistleri mevcut düzenlemelere dahil ederek mi, yoksa savaşın sonuçlarını bizzat göğüsleyen komşular arasındaki iş birliğini genişleterek mi inşa edilmesi gerektiğidir.
İbrahim Anlaşması; İlişkilerin Normalleşmesinden Bölgenin Güvenlik Dengesinin Değişmesine
İbrahim Anlaşmaları, resmi bir anti-İran paktına indirgenemez. Metinleri ve ilan edilen hedefleri “İsrail” ile ilişkilerin normalleştirilmesidir, İran’la savaş taahhüdü değildir. Bununla birlikte bir anlaşmanın jeopolitik işlevi her zaman başlığıyla aynı değildir. Siyonist rejimin Arap ülkeleriyle güvenlik ilişkileri genişlediğinde ve Amerika bu ağı Suudi Krallığı’na da uzatmaya çalıştığında, Tahran bunu etrafındaki dengeleyici dizilimin bir parçası olarak görebilir. Birçok rapor, ekonomik ve siyasi motivasyonların yanı sıra bu anlaşmaların İran’ı çevrelemedeki olası rolünü gündeme getirmiştir.
Bir diğer anlaşmazlık noktası ise Filistin’dir. Filistin devleti kurma meselesi çözülmeden ilişkilerin normalleştirilmesi, birçok Filistinlinin bakış açısına göre, Arap ülkelerinin onların haklarını elde etmek için sahip olduğu kozu bir kenara bırakmak anlamına gelmektedir. Suudi Arabistan, Mekke Paktı’nın oluşumuna kadar İbrahim Anlaşmaları’na katılmamış ve normalleşmenin Filistin devleti kurmaya yönelik net bir süreçle bağlanmasını vurgulamıştı. Bu açıdan bakıldığında İbrahim sadece birkaç devletin İsrail ile ilişkisini değiştirmiyor; Riyad da katılırsa Filistin’in konumu, Arapların İran ile ilişkisi ve bölgedeki “ortak tehdit” tanımı da dönüşebilir.
Mekke Paktı; Bölgesel Güçlerin Savunma İş Birliği Sınavı ve İran’ın Katılma İhtimali
Mekke Anlaşması farklı bir deneyimden doğdu. İran’ın Amerika ve İsrail ile savaşı, Körfez ülkelerinin altyapılarına düzenlenen saldırılar ve Amerika’nın güvenlik şemsiyesinin yeterliliğine dair yeniden oluşan şüpheler bu paktın ortaya çıkmasına neden oldu. Riyad’ın daha çeşitli bir caydırıcılığa ve savunma kapasitesine ihtiyacı var; Türkiye bölgesel rolünü ve savunma sanayi iş birliğini genişletme peşinde; Pakistan ise Riyad ile yakın ilişkisini korurken Tahran ile diğer aktörler arasındaki arabuluculuk konumunu kaybetmek istemiyor.
Bu çıkarların yan yana gelmesi, siyasi açıdan anlamlı bir koalisyon oluşturuyor, ancak her kriz hakkında mutlaka ortak bir görüşe sahip olması gerekmiyor. Bu özellik, İbrahim’in aksine Mekke Anlaşması’nın metninde ne İsrail’in ne de İran’ın düşman olarak adlandırılmamasının nedenini açıklamaktadır. Hakan Fidan da anlaşmanın belirli bir ülkeye karşı olmadığını ve ilkeleriyle uyumlu bölgesel ülkelere kapısının açık olduğunu söylemiştir.
Elbette “İran’a karşı olmama” durumu, Tahran’ın hesaplamaları üzerinde etkisiz olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. Suudi Arabistan’ı saldırılara karşı savunmak ya da üyelerin istihbari ve askeri iş birliği, İran’ın veya ona yakın grupların dahil olduğu krizlerde İran üzerinde dolaylı baskı yaratabilir. Analizin gücü tam da bu iki gerçeği yan yana korumasındadır. Mekke Paktı, İran’ı kendi adıyla anılan bir düşman olarak görmüyor, ancak İran’ın bundan duyduğu güvenlik endişesi de temelsiz değildir.
İki paktın farkını “diplomasi” ile “askeri güç” arasındaki basit bir tezatlığa indirgememek gerekir. İbrahim Paktı, diplomatik niteliğine rağmen güvenlik iş birliği yaratabilir. Mekke Anlaşması da karşılıklı savunma maddesine rağmen, otomatik bir askeri yanıt olmaktan ziyade her kriz için koordinasyon ve siyasi değerlendirme çerçevesidir.
İmzadan sonraki ayların tecrübesi bunu daha net ortaya koymaktadır. Ekim 2026’da Mekke Paktı üyeleri, Ensarullah’ın Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarına karşılık olarak caydırıcı eylemleri devreye sokma ve kabiliyetleri konuşlandırma konusunda uzlaştılar. Dolayısıyla böyle bir taahhüdün ilkesel olarak uygulanabilme kabiliyetinin olmadığını söylemek imkansızdır. Bununla birlikte bunun uygulanması, mutlaka üç ülkenin de geniş bir savaşa girmesi anlamına gelmez.
Aynı ay, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan yetkilileri bölge güvenliğini görüşmek üzere Tahran’a gittiler ve Pakistan askeri yetkilisi de anlaşma metninin aralarında İran’ın da bulunduğu yeni üyelerin katılmasına engel olmadığını söyledi; ancak nihai karar ana üyelerin liderleri tarafından verilecektir. Anlaşmanın kasım ayında Türkiye parlamentosunda onaylanması da üyelerin bunu kurumsallaştırmayı düşündüklerini gösterdi. Sonuç olarak Mekke Paktı hem bir caydırıcılık aracı hem de bir pazarlık alanıdır.
Sözün Özü
İbrahim ve Mekke paktlarının oranının geleceği her şeyden önce Suudi Arabistan’ın seçimine bağlıdır. Riyad iki mantığın birleşim noktasında durmaktadır: Bir yandan Amerika ile uzun süreli güvenlik ilişkisi ve Siyonist rejimle normalleşme ihtimali, diğer yandan Türkiye ve Pakistan ile savunma iş birliği ve İran ile savaş riskini azaltma ihtiyacı.
Bu iki rota hukuki açıdan mutlaka birbirini geçersiz kılmamaktadır, ancak siyasi açıdan tamamen farklı iki sonuca ulaşabilirler. Eğer Mekke, diyalog, saldırmazlık garantisi ve Yemen ile Körfez krizlerini yönetmek için açık bir mekanizmaya dönüşürse, gelecekte İran’ın katılması bile düşünülebilir; tabii ki bu sadece Tahran’ın hazırlık ilan etmesiyle değil, üyelerin güvenini kazanmak, savunma kuralları üzerinde uzlaşmak ve üç kurucu üyenin de rızasıyla olabilir.
Aksi takdirde, eğer Suudi Arabistan İbrahim Anlaşmaları’na katılır ve İsrail ile güvenlik iş birliğini bölgesel tehditleri tanımlamanın ekseni haline getirirse, İran’ın Mekke’ye kabul edilme ihtimali çok daha zayıf olacaktır. Bu nedenle bu iki pakt hakkındaki değerlendirme, isimlerin veya resmi iddiaların kurbanı olmamalıdır; her birinin pratikte kimleri bölge güvenliği masasına davet ettiğine ve kimleri dışarıda bıraktığına bakılmalıdır.
İbrahim Paktı bir ölçüde İran’ın karşısındadır, ancak Mekke Paktı İran’ın karşısında değildir ve gelecekte İran buna katılabilir; tabii ki Suudi Arabistan İbrahim Paktı’na üye olmamak ve bu tercihiyle bölgesel denklemleri değiştirmemek şartıyla.
Not: bu analiz mehrnews.ir sitesinden alınarak tercüme edilmiştir
