iktidar değiştirdi. Yıl boyunca toplamda 27 seçim gerçekleşti. Fransa
seçimlerinde kaybeden Le Pen’in ‘başarısı’, Macron’un da ‘başarısızlığı’
konuşuldu. Kolombiya’da sürgün edilen ‘gerilla’ cumhurbaşkanı oldu. Sıradışı
detaylarıyla dünyanın 2022’deki seçim serüveni, Sputnik’in derlemesinde.
2022 dünya genelinde seçimlerin ön planda olduğu
bir yıl oldu. Dünya genelinde kimilerinin ertelendiği, kimilerinin
tekrarlanacağı toplam 27 seçim gerçekleşti. Bu
seçimlerin 12’si Avrupa’da yapılırken ABD’de
Kongre ve Temsilciler Meclisi heyetleri belirlendi. Güney
Kore, Brezilya ve Pakistan dahil 14 ülkede hükümet değişikliğine; 5 ülkede
ise erken seçime gidildi.
2022 yılı, 2.5 yılda bir yapılan ve bu yıl 18
Ocak’ta gerçekleşen Avrupa Parlamentosu seçimleri ile
başladı. Uzaktan yapılan oylamalar, parlamentonun eski başkan yardımcısı
ve Malta vatandaşı olan Roberta Metsola‘nın ilk
turda salt çoğunluğun sahibi olması ile sonuçlandı.
Temsilciler Meclisi’nde Cumhuriyetçiler kontrolü ele
geçirdi
ABD’de ise 8 Kasım’da ara seçimler
düzenlenerek, Kongre’nin iki kanadı olan Temsilciler
Meclisi ve Senato’da çoğunluk belirlendi. Uzun bir süre
tüm anketlerde önde olan Donald Trump liderliğindeki Cumhuriyetçiler, Başkan
Joe Biden’ın Demokratlarına karşı Senato’da çoğunluğu elde
edemedi. Bu durum Trump adına ‘büyük bir yenilgi’ olarak medyaya yansırken,
Temsilciler Meclisi’nde ise Cumhuriyetçiler kontrolü ele geçirdi. 35 yıldır yer
aldığı Temsilciler Meclisi’nde 19 yıldır Demokratların lideri olarak görev
alan Nancy Pelosi de, Cumhuriyetçilerin çoğunluğu sağlamasının
ardından tekrar aday olmayacağını açıkladı.
Fransa’da ‘küreselciye karşı ulusalcı’ yarışında Le Pen
başarısı
Fransa da, 2022 yılının en çekişmeli
seçimlerinden birine sahne oldu. 1986 yılının ardından
hükümetin mecliste salt çoğunluğu sağlayamadığı tek parlamento
seçimleri olarak tarihe geçen bu yıl, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel
Macron’un ittifakla seçime girmesine rağmen Ulusal Meclis’te
yaşadığı ‘başarısızlık’ ile gündeme geldi. Nisan ayında
düzenlenen cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ise Macron, Ulusal Cephe partisinin
lideri Marine Le Pen’e karşı kazansa da Le Pen,
her seçimde oyunu artırarak güçlenmeye devam etmesi ile ilgi odağı oldu. Son
seçimlerde vaad olarak anti NATO’cu bir anlayışla hareket eden Le
Pen, son turda oyların yüzde 41’ini alarak partisinin en büyük
zaferini elde etmeyi başardı.
İtalya’da tarihi erken seçim: İlk kadın başbakan, en
düşük katılım oranı
İtalya’da 25 Eylül’de yapılan ve yüzde
63.9 ile ülke tarihinin en düşük katılım oranının gerçekleştiği genel
seçimlerde, 45 yaşındaki Giorgia Meloni, İtalya’da ilk
kadın başbakan olarak bir diğer tarihi olay ile kayıtlara geçti.
Ayrıca Meloni, ülkede 2008 yılındaki erken seçimleri kazanarak
Başbakan olan Silvio Berlusconi‘den bu yana erken seçim kazanarak
başbakanlığa gelen ilk isim. Seçimlerden zaferle çıkan sağ ittifakın liderleri
Giorgia Meloni ile Silvio Berlusconi’nin ise aralarındaki görüş ayrılıklarını
sona erdirmesi ve hükümetin kurulması ise 21 Ekim’i buldu.
Suikast ve tarikatların gölgesinde geçen Japonya
seçimleri
Japonya’da 2012-2020 dönemini kapsayan
göreviyle ‘ülkenin en uzun süreli başbakanı’ unvanına sahip Şinzo Abe’nin, 8
Temmuz’da suikaste uğraması ile gündemden uzun süre
düşmeyen Japonya seçimleri 11 Temmuz’da sonuçlandı. Suikastın
gölgesinde gerçekleşen seçimlerde Başbakan Kişida Fumio liderliğindeki Liberal
Demokrat Parti (LDP) ile ortağı Komeito, 125 sandalyenin
70’inden fazlasını kazandı. Fakat seçimlerden sonra da Abe’nin katilinin, eski
başbakanı Birleşme Kilisesi (Moon Tarikatı) ile bağlantılı
olduğu gerekçesiyle hedef aldığının ortaya çıkması, ülkede tarikatlar
meselesini gündeme taşıdı. Bunun üzerine kazandığı seçimlere rağmen Kişida,
tarikatlar ile bağlantısı olduğu ortaya çıkan bakanlar nedeniyle kabine
değişikliğine gitmek zorunda kaldı. Kişida’nın talimatı uyarınca
tarikatla bağlarını kabul ederek görevden alınan 7 bakan arasında Abe’nin
kardeşi de yerini aldı.
Sırbistan ve Macaristan’da ‘Batı’ya karşı kazanılan’
zaferler
Sırbistan ve Macaristan’daki
parlamento ile cumhurbaşkanlığı seçimleri ise 3 Nisan’da aynı gün
yapıldı. Bu seçimler, iki komşu ülke liderlerinin, Ukrayna krizindeki
‘Batı karşıtı’ tavrı nedeniyle yılın en çok takip edilen siyasi
yarışları arasında yerini aldı. Rusya’ya yönelik yaptırımları desteklemeyen
Sırbistan’da seçimden zaferle çıkan, halihazırda cumhurbaşkanlığı görevinde
bulunan Aleksandr Vucic oldu. Bu seçimler, Vucic’in ikinci,
liderliğini yaptığı Sırp İlerleme Partisi’nin ise üçüncü seçim
zaferi oldu. Ülkesinin Doğu ile Batı arasında
bir köprü olduğunu defalarca vurgulayan Vucic’in ana rakibi ise
Batı ile yakınlaşmanın destekçisi olduğunu açıkça ifade eden ‘NATO
Genarali’ lakaplı Zdravko Ponos’tu.
Avrupa Birliği’ne üye olan Macaristan’daki genel
seçimleri ise ülkenin Başbakanı Viktor Orban’ın
liderliğindeki Macar Yurttaş Birliği (Fidesz) ile Hristiyan
Demokratik Halk Partisi (KDNP) koalisyonu kazandı. Batılı ülkelerin
desteklediği altılı muhalefete karşı seçimden ‘Ay’dan bile
görülebilecek bir zaferle’ ayrıldığını ilan eden Orban, oy sayımının ardından
AB’ye ve ABD’li iş adamı George Soros’a seslenerek, “Macar soluna
harcadığınız tüm paralar boşa gitti. Macar solu, Soros’un gelmiş geçmiş en kötü
yatırımı oldu” dedi.
2022 yılı boyunca dünya genelinde yapılan seçimlerin yarısı
ülkelerdeki iktidarı değiştirdi
2022 seçimler bir yana; aynı zamanda Afrika kıtasından Okyanusya’ya
kadar birçok ülkede iktidar değişikliklerine sahne oldu. 2012‘den 2017‘ye
kadar Somali‘yi yöneten Hasan Şeyh Mahmud, 16
Mayıs’ta tekrar ülkenin yeni cumhurbaşkanı olarak ülke tarihinde iki kez bu
göreve seçilen ilk siyasetçi oldu. Bu oylamanın hemen arkasından ise ABD
Başkanı Joe Biden’ın, Pentagon‘un yüzlerce askerini Somali’ye
geri göndermesine izin veren yürütme emrini imzalaması ‘seçimlere
müdahale’ tartışması yarattı.
Somali’nin komşusu Kenya’da da iktidar
değişikliğine gidilerek eski başkan yardımcısı William Ruto ülkenin
5. devlet başkanı seçildi. Daha önce Ruto, 2017 yılında evine düzenlenen
silahlı saldırı ile dünya gündeminde konuşulmuştu. 2022 yılının
hükümet değişiklikleri zincirine bir halka da Avustralya’dan
geldi, İşçi Partisi’nin lideri Anthony Albanese sandıktan
zaferle çıktı. Pakistan’da da eski Başbakan İmran Han’ın
liderliğini yaptığı Pakistan Adalet Hareketi (PTI) partisi,
ülkede düzenlenen ara seçimleri önde tamamladı. Fakat parlamentoda 10
Nisan‘da yapılan güven oylamasında düşen Han hükümeti, seçimlerden sonra da
Han’ın siyasetten men edilmesi ve sonrasında
yaşananlarla gündeme geldi.
İsrail’de yeniden Netanyahu dönemi başladı
Son 3.5 yıldır 5 kere sandık başına gidilen İsrail’de
ise seçimler, muhalefetteki Likud Partisi lideri olan ve aynı
zamanda 2009 ila 2021 arasında başbakanlık yapan Benyamin
Netanyahu’nun zaferiyle sonuçlandı. Diğer yandan Balkan ülkesi Slovenya,
bu sene 2 kere sandık başına gitti. Nisan ayında
Slovenya’da yapılan genel seçimlerde de Özgürlük Hareketi (PS) lideri
Robert Golob, iktidardaki başbakan Janez Jansa‘yı geride
bıraktı. Ayrıca Kasım’da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de
koltuğun yeni lideri Natasa Pirc Musar oldu.
‘Kıl payı farkla’ Güney Kore’de yeni hükümet seçildi
9 Mart’ta sandık başına giden Güney Kore’de,
oyların yüzde 48.59‘unu alan Yoon Suk-yeol, rakibine
yalnızca 0.8 puan fark atarak devlet başkanı seçildi. Ayrıca
hükümet değişikliği yoluyla iktidara gelen dördüncü cumhurbaşkanı unvanını
da alan Yoon, seçimden önce muhalefette bulunan Halkın Gücü Partisi’nin
adayıydı.
Kolombiya’da 2 kez sürgüne gönderilen ‘gerilla’ cumhurbaşkanı
oldu
Kolombiya’da daha önce iki kez yurtdışına sürgün edilen Gustavo
Petro, 19 Haziran’da gerçekleştirilen cumhurbaşkanlığı
seçimlerinde oyların yüzde 50.44‘ünü alarak kazandı. Sosyalist
Tarihsel Paktı koalisyonunun adayı Petro’nun zaferiyle, tarihte
ilk kez Bogota’daki Narino Başkanlık Sarayı‘ndaki
liderlik, Güney Amerika ülkesinin uzun süredir devam
eden gerilla hareketinin üyesi bir siyasi sol temsilciye
geçmiş oldu.
Cinsel taciz iddiaları nedeniyle Dünya Bankası’ndaki
görevine son verilen lider seçimi kazandı
3 Nisan’da Orta Amerika ülkesi Kosta
Rika‘da düzenlenen devlet başkanlığı seçiminde zafer kazanan, ülkenin eski
Maliye Bakanı Rodrigo Chaves oldu. Chaves, Dünya Bankası‘nda 10
yıldan fazladır sürdürdüğü görevini cinsel taciz iddiaları
nedeniyle kaybetmişti.
İrlanda’ya bağlanmak isteyen Sinn Fein Partisi, mecliste
kontrolü ele geçiren ilk ayrılma yanlısı parti oldu
Kuzey İrlanda‘da düzenlenen bölge yasama meclisi
seçimleri ise İngiltere‘den ayrılıp İrlanda
Cumhuriyeti ile birleşmeyi savunan Sinn Fein Partisi’nin
sandıktaki galibiyeti ile sonuçlandı. Böylece Sinn Fein, 101 yıllık tarihinde
Kuzey İrlanda Meclisi’nin kontrolünü ele geçiren ilk
ayrılma yanlısı parti oldu. Kuzey İrlanda’nın Birleşik Krallık‘tan
bağımsızlığını savunmasından ötürü İngiltere’nin ‘terör örgütü’ ilan
ettiği IRA‘nın da siyasi kanadı olarak değerlendirilen parti, diğer
partiler arasındaki anlaşmazlık nedeniyle hala ortak yönetim oluşturamıyor.
Seçimlerin ardından hükümet krizi yaşanan İsveç’te
neo-Naziler iktidarda
11 Eylül’de İsveç’te yapılan genel ve
yerel seçimler de, ülkenin ilk kadın başbakanı olan Mangdalena
Andersson liderliğindeki Sosyal Demokrat Parti birinci
çıksa da, hükümetin çoğunluğu sağlayamaması nedeniyle sonuçlardan 4 gün sonra
Andersson istifasını sundu. Öte yandan 17 Ekim’de
merkez sağcı parti Ilımlılar’ın lideri Ulf Kristersson,
parlamentodaki güven oylamasında neo-Nazi İsveç
Demokratları’nın çok büyük bir desteği sayesinde başbakan olarak seçildi.
Böylece ilk kez İsveç merkez sağı ile sağ yelpazenin en
ucundaki neo-Nazi partisi arasında destek ittifakı kurulmuş
oldu.
Filipinler’de ABD’ye girişi yasak olan aday devlet
başkanı seçildi
Filipinler’de 9 Mayıs’ta yapılan devlet
başkanlığı seçimini kazanan 64 yaşındaki Bongbong Ferdinand
Marcos oldu. 1965‘ten 1986‘ya kadar Filipinler
Devlet Başkanı olan babası ile aynı adı taşıyan
Marcos’un, ülkenin yeni cumhurbaşkanı olması ile Marcos Ailesi tam 36
yıl sonra ülkede yeniden iktidar olmuş oldu.
Marcos’un ayrıca, ABD tarafından babasına yöneltilen ‘diktatör’ suçlamaları
nedeniyle 353 milyon dolar tazminatı ödemeyi
reddetmesi sonrası, ABD topraklarında tutuklanma emri bulunuyor.
Bulgaristan’da Borisov tekrar lider olurken, Türkleri
temsil eden HÖH de en büyük 3. parti oldu
18 ayda 4. kez genel seçimlerde oy vermek için 2
Ekim’de sandık başına gidilen Bulgaristan’da 1989‘dan
bu yana en düşük katılım oranı gerçekleşirken, 2021 yılına dek
yaklaşık 12 yıl ülkeyi yöneten eski Başbakan Boyko Borisov’un partisi Gelişimi
İçin Yurttaşlar (GERB) sandıktan zaferle ayrıldı. Üyelerinin çoğunluğunu
Bulgaristan Türklerinin oluşturduğu Halk ve Özgürlükler Hareketi Partisi (HÖH)
ise ülkenin en büyük 3. partisi konumuna yükseldi.
İşçi Partisi’nin kazandığı Brezilya’daki seçimler,
Bolsonaro’nun ceza alması ile sonlandı
Brezilya’da devlet başkanlığı seçiminin ikinci turunu yüzde
50.83 oy alan solcu eski Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, eski devlet
başkanı Jair Bolsonaro’ya karşı kazandı. Fakat Brezilya’nın Trump’ı lakaplı
Bolsonaro’nun seçim sonuçlarını kabul etmemesi üzerine destekçileri,
karayollarını keserek ve ordu kışlalarının önünde toplanıp Bolsonaro’nun
iktidarda kalması için askeri müdahale çağrısında bulunarak uzun süreli
karışıklığa neden oldu. Ayrıca Yüksek Seçim Mahkemesi tarafından, Bolsenaro’nun
liderliğindeki Liberal Parti’ye 4.2 milyon dolar para cezası kesildi. Bu yönden
Brezilya’daki seçimler sonrası yaşananlar da, Trump destekçilerinin 2021’de ABD
Kongre Binası’nı basmasına benzetildi.
5 ülkede erken seçime gidildi
2022 aynı zamanda erken seçimlerin de revaçta olduğu bir
sene oldu. İtalya’nın da aralarında bulunduğu 5 ülke, planlanan seçim
tarihlerinin çok öncesinde sandığa gitti. Yıla protestolar ile başlayan Kazakistan’da erken
cumhurbaşkanlığı seçimleri Kasım ayında yapılırken, oyların yüzde 81.31’ini
alan Kasım Cömert Tokayev seçimleri yeniden kazandı. Erken
genel seçimlere giden bir diğer ülke de Danimarka oldu fakat
iktidar değişikliğine gidilmedi. Diğer yandan 2019’dan bu yana azınlık
hükümetiyle Portekiz’de iktidarda olan Sosyalist Parti, 30
Ocak’ta yapılan erken genel seçimlerden zaferle çıksa da seçimin ‘yıldızı’, son
seçimlerde yüzde 1 olan oy oranını 11’e çıkaran ve İslam ile göçmen
karşıtı politika yapması ile de tanınan Chega Partisi oldu.
Yılın son erken seçimi ise Tunus’ta gerçekleşti. 17 Aralık’ta
sandığa gidilen ülkede nihai sonuçların 19 Ocak’ta açıklanması
beklenirken, seçime katılım oranının sadece yüzde 11.22 olması tartışmaları
beraberinde getirdi./sputnik
